Улаанбаатар хотын хөрсний гамма цацрагийн эрсдэлийн үнэлгээ

Abstract

Энэхүү судалгаагаар Улаанбаатар хотын хүн ам шигүү суурьшсан бүсэд хөрснийгамма цацрагийн нөлөөллөөс үүдэх амьдралын туршид илүүдэл хорт хавдраар өвчлөхэрсдэл (Excess Lifetime Cancer Risk, ELCR)-ийг үнэлэв. Судалгаанд нэг километрийн зайтайгаар тэгш өнцөгт тор үүсгэн сонгосон цэгүүдээс 2025 ондцуглуулсан хөрсний дээжийг МУИС-ийн Цөмийн шинжлэх ухаан, технологийн үндэсний хүрээлэнгийн магадлан итгэмжлэгдсэн гаммаспектрометрийн лабораторид хэмжив. Хэмжилтийн үр дүнг үндэслэн жилийн эффектив тун (Annual Effective Dose, Eout) болон ELCR-ийг тооцоолж, үр дүнгийн тархалт болон хэмжилтийн эргэлзээг Монте Карлогийн симуляцийн аргаар үнэлэв.ELCR-ийгхүн амын эрсдлийн коеффициентээрүнэлэхэд2025 онд дунджаар 0.261×10⁻³ байгааг тогтоов. Энэхүү дундаж утга нь олон улсын хүлцэх хамгийн их утга(0.290×10⁻³)-аас бага байв.Нас, хүйсээс хамаарсан эрсдэлийн коэффициентээр үнэлэхэдхүүхдийн ELCR хамгийн өндөр, дараа нь эмэгтэйчүүдийн ELCR өндөр гарсан. Хүүхдийн ELCR бүх хэмжилтийн цэгт, харин эмэгтэйчүүдийн ELCR ихэнх хэмжилтийн цэгт олон улсын хүлцэх хамгийн их утгаас давсан байна.Иймээс эдгээр бүлэг болон өндөр ELCR илэрсэн байршлуудад чиглэсэн нарийвчилсан мониторинг, эрсдэлийн үнэлгээг цаашид үргэлжлүүлэх шаардлагатай. Энэхүүсудалгаа нь Улаанбаатар хотын хөрснийцацрагийн мэдээллийг баяжуулж, урт хугацааны мониторинг болон эрсдэлийн үнэлгээний суурь мэдээлэл болох ач холбогдолтой.

[English]
This study assessed the Excess Lifetime Cancer Risk (ELCR) associated with environmental gamma radiation from soil in densely populated areas of Ulaanbaatar, Mongolia. Soil samples collected in 2025 from sampling locations arranged on a 1-km grid were analyzed using an accredited gamma spectrometry laboratory at the National Institute of Nuclear Science and Technology, National University of Mongolia. Based on the measured radionuclide concentrations, the annual effective dose (Eout) and ELCR were calculated. Monte Carlo simulation was applied to evaluate the distribution of the results and measurement uncertainty.The average ELCR estimated using the population risk coefficient was 0.261 × 10⁻³ in 2025, which was lower than the internationally accepted reference level of 0.290 × 10⁻³. However, age-and gender-specific risk assessment showed that ELCR was highest for children, followed by females. The estimated ELCR for children exceeded the reference level at all sampling locations, while that for females exceeded the reference level atmost locations. These findings indicate the need for continued monitoring and more detailed risk assessment for vulnerable population groups and locations with elevated ELCR values.This study provides important baseline information on soil gamma-radiation risk in Ulaanbaatar and contributes to long-term environmental radiation monitoring and radiological risk assessment.