The Right to Engage Private Enterprise under the Constitution and the Challenges within its Legal Framework

Abstract

More than thirty years have passed since Mongolia transitioned to a market economy. In this context, the Constitution of Mongolia guarantees the right and freedom to engage in private economic activity under Article 16.4, establishing a constitutional foundation for civil and commercial relations. To ensure the realization of this constitutional right and freedom, Mongolia has adopted and implemented a number of fundamental laws within the framework of commercial forms, including the Act on Enterprises of 1991, the Act on Partnerships and Companies of 1995, and the Act on Companies of 1999, as well as within the sphere of commercial transactions through the Civil Code of 1994 and the revised Civil Code of 2002. As a result, commercial activity has expanded rapidly: gross domestic product has increased by approximately fifteen to sixteen times, and the total number of companies, partnerships, and individual traders has exceeded 100,000. Nevertheless, significant challenges persist within the legal framework intended to safeguard the right and freedom to conduct private economic activity. In terms of commercial forms, first, the legal status of individual traders has not been formally recognized or adequately regulated; second, partnerships, as the primary form of closely held joint business forms, have largely disappeared in practice; and third, although 99.8% of all operating companies and approximately 90% of the top 100 enterprises are organized as limited liability companies, the current Act on Companies remains predominantly oriented toward regulating public joint-stock companies. Furthermore, in the area of commercial transactions, the legal framework does not sufficiently reflect key concepts aimed at ensuring transactional security, such as types of commercial agents (e.g., managers, sales representatives) and the doctrine of apparent authority. As a result, contractual trust has weakened and transaction costs in the market have increased significantly. By contrast, in countries with highly developed market economiessuch as Germany, France, Japan, and South Korea—the legal regulation of commercial forms encompassing individual merchants, partnerships, and companies has been well established. In addition, these jurisdictions have developed comprehensive systems of commercial representation and have codified the concept of apparent authority to enhance the reliability of commercial transactions. Accordingly, in order to effectively realize the constitutionally guaranteed right and freedom to engage in private economic activity in Mongolia, it is necessary to improve the regulation of commercial forms and commercial transactions by drawing on the experience of countries with advanced market economies.

Үндсэн хууль дахь хувийн аж ахуй эрхлэх эрх, түүний эрх зүйн орчны хүрээнд тулгамдаж буй асуудал

Монгол Улс нь олон хэвшил бүхий зах зээлийн эдийн засгийн харилцаанд шилжсэнээс хойш 30 гаруй жил өнгөрчээ. Улмаар хувийн аж ахуйн эрхлэх эрхийг Үндсэн хуулийн арван зургаадугаар зүйлийн 16.4-т баталгаажуулсан. Өнөөг хүртэлх хугацаанд хувийн аж ахуйн эрхлэх эрхийг хангах үүднээс зохион байгуулалтын хэлбэрийн хүрээнд 1991 оны Аж ахуйн нэгжийн тухай хууль, 1995 оны Нөхөрлөл компанийн тухай хууль, 1999 оны Компанийн тухай хууль, арилжааны гэрээ хэлцлийн хүрээнд 1994 оны Иргэний хууль, 2002 оны Иргэний хууль зэрэг суур хуулиудыг баталж, мөрдүүлжээ. Үүний үр дүнд худалдаа арилжааны цар хүрээ хурдацтай нэмэгдэж, дотоодын нийт бүтээгдэхүүн (цаашид, ДНБ)-ий хэмжээ 1990 оноос хойш өнөөг хүртэл 15-16 дахин өссөн бол компани, нөхөрлөл, хувиараа арилжаа эрхлэгчдийн тоо нийлээд 100,000 давсан байна. Гэсэн хэдий ч, хувийн аж ахуй эрхлэх эрхийг хангах хүрээнд дараах асуудлууд тавигдсан хэвээр байна. Нэгдүгээрт, арилжааны гэрээ хэлцлийн хүрээнд гэрээний баталгаат байдлыг хангахад чиглэсэн тусгайлсан хууль тогтоомж, арилжааны төлөөллийн төрлүүд(manager, salesman etc.,), илэрхий бүрэн эрх(apparent authority)-ийн сургаал бүрдээгүйтэй холбоотойгоор гэрээний итгэл буурч, зах зээл дээр хэлцлийн зардал(transaction cost) үлэмж хэмжээгээр нэмэгдсэн. Хоёрдугаарт, зохион байгуулалтын хэлбэрийн хүрээнд хувиараа арилжаа эрхлэгчийн статусыг хүлээн зөвшөөрөөгүй, нөхөрлөлийн хэлбэрийн практик хэрэглээ бэхжээгүй, Компанийн хуулийн зохицуулалт хөрсөндөө буугаагүй буюу бодит байдалд нийцээгүй. Гуравдугаарт, хувийн аж ахуйн үйл ажиллагаанд төр хөндлөнгөөс оролцох үзэгдэл гарсаар байна. Харин зах зээлийн эдийн засаг өндөр хөгжсөн Герман, Франц, Япон, Солонгос зэрэг улсад хувийн аж ахуйн эрхлэх эрхийг хангах үүднээс арилжааны гэрээ хэлцэлд холбогдох тусгайлсан хэм хэмжээ, хууль тогтоомжийг баталж мөрдүүлсэн байхаас гадна, зохион байгуулалтын хэлбэр болон аж ахуйн өөрийгөө засаглах эрхийг баталгаажуулахад онцгойлон анхаардаг байна.

Түлхүүр үг: Хувийн аж ахуй эрхлэх эрх, гэрээний чөлөөт байдал, гэрээний баталгаатай байдал, гэрээний итгэл, хэлцийн зардал.