The Prof. Munkhjargal Teshig’s Principle of Non-Interference in Personal Matters

Abstract

This article examines Professor T. Munkhjargal’s principle of non-interference in personal matters as a distinctive civil-law principle in Mongolia and clarifies its doctrinal relationship with the broader principle of private autonomy. While Mongolian civil legislation explicitly recognizes equality of participants, private autonomy, freedom of contract, inviolability of property, and judicial protection of rights, the article argues that “non-interference in personal matters” emerged as a particularly important normative response to Mongolia’s transition from a centrally planned economy to a market-based system, where the risk of administrative intrusion into private legal relations remained substantial.

The study first outlines the system of civil-law principles under Article 1.2 of the 2002 Civil Code and then reconstructs Professor Munkhjargal’s original formulation—initially expressed as the prohibition of meddling in the internal economic activities of others—emphasizing that even state and local authorities lack legitimacy to direct, command, or substitute private managerial decisions when an entity operates lawfully. The article then analyzes contemporary forms of state intervention, focusing on the government’s establishment of special regimes in state-owned or mixed-ownership enterprises and the appointment of plenipotentiary representatives. These mechanisms are assessed against constitutional guarantees of the freedom to conduct private economic activity and the requirement that any restriction of fundamental rights meets principle of proportionality (actions must be balanced, the means used must fit the goal, and the harm caused shouldn’t be excessive compared to the benefit gained).

The article concludes that the principle of non-interference should be treated as an essential normative safeguard limiting public power in private-law settings and that, doctrinally, it can be interpreted as a sub-principle concretizing private autonomy alongside freedom of contract and fault-based liability.

Профессор Тэшигийн Мөнхжаргалын дэвшүүлсэн “Хувийн хэрэгт хөндлөнгөөс оролцохгүй байх” зарчим, түүний онолын үндэслэл

[Товч утга]

Энэхүү өгүүлэл нь Монголын иргэний эрх зүйд Профессор Т.Мөнхжаргалын дэвшүүлсэн “хувийн хэрэгт хөндлөнгөөс оролцохгүй байх” зарчмыг авч үзэж, түүний онолын агуулгыг тодруулан “бие даасан байдал” (private autonomy)-ын өргөн хүрээний зарчимтай ямар холбоотой болохыг тайлбарлахыг оролдсон. Монгол Улсын иргэний хууль тогтоомж нь иргэний эрх зүйн харилцаанд оролцогчдын эрх тэгш байдал, бие даасан байдал, гэрээний эрх чөлөө, өмчийн халдашгүй байдал, иргэний эрхийг шүүхээр хамгаалуулах зэрэг суурь зарчмуудыг хүлээн зөвшөөрдөг хэдий ч, социалист төвлөрсөн төлөвлөгөөт эдийн засгаас зах зээлийн тогтолцооны шилжилтийн үед хувийн эрх зүйн харилцаанд төрийн оролцох эрсдэл өндөр хэвээр байгаа тул “хөндлөнгөөс оролцохгүй байх” зарчим онцгой ач холбогдолтой болох талаар дурдсан.

2002 оны Иргэний хуулийн 1.2 дахь хэсэгт туссан иргэний эрх зүйн зарчмууд дотор Профессор Т.Мөнхжаргалын дэвшүүлсэн “бусдын аж ахуйн дотоод үйл ажиллагаанд хутгалдан оролцохгүй байх” гэсэн анхны томьёолол агуулгаараа туссан байна. Өөрөөр хэлбэл, аж ахуйн үйл ажиллагаа нь хуульд нийцэж байгаа тохиолдолд төр болон бусад этгээдүүд захирах, тушаах, удирдлагын шийдвэрт оролцох эрхгүй гэсэн санааг онцолсон. Өнөөгийн байдлаар Засгийн газраас төрийн болон орон нутгийн өмчит компаниудад “онцгой дэглэм” тогтоох замаар хувийн хэрэгт нь оролцож байгаа бөгөөд эдгээр нь Үндсэн хуулиар баталгаажсан хувийн аж ахуй эрхлэх эрх, түүнчлэн үндсэн эрхийн хязгаарлалтад тавигдах “тохирсон байх” (зорилгодоо нийцсэн, зайлшгүй, тэнцвэртэй байх) зарчмын үүднээс авч үзвэл хүлээн зөвшөөрөгдөхөөргүй байна.

Улмаар “хувийн хэрэгт хөндлөнгөөс оролцохгүй байх” зарчим нь хувийн эрх зүйн харилцаанд оролцогчийн үйл ажиллагааны хүрээнд төрийн оролцоог хязгаарлах хамгаалалтын чухал баталгаа бөгөөд онолын хувьд гэрээний эрх чөлөө, гэм буруугийн зарчимтай адил “бие даасан байдал” зарчмын дэд зарчим байдлаар тайлбарлан хэрэглэх боломжтой гэж дүгнэв.

[Түлхүүр үг]

Хувийн хэрэгт хөндлөнгөөс оролцохгүй байх зарчим, бие даасан байх зарчим, иргэний эрх зүйн зарчим.