Хүннү болон зарим Хүннү овгийн нэрийн судалгаа

Abstract

Хүннү хэмээх нэр бол Хүннү гүрнийг байгуулахад гол үүрэг гүйцэтгэсэн жинхэнэ хүннүчүүдийн угсаа хамаарлыг нэг тал руу шийдэхэд хамгийн чухал баримт болно. Тиймээс энэ нэрийн учир утгыг олж тайлбарлах гэж эрдэмтэд эртнээс оролдсоор иржээ. Гадаадын эрдэмтэд жинхэнэ хүннүчүүдийг түрэг хэлтэн байсан гэж бат итгэлтэйгээр харж ирсэн тул нэрийг нь тайлбарлах гэсэн тэдний санал, үзлүүд бүгд мухардсан гэж болно. Харин монгол судлаачид тус үгийг хүн/хүмүүн гэх үг хэмээн итгэх тул жинтэй судалгаа хийлгүй өдий хүрчээ. Хүннү хэмээх нэрийн талаарх бидний судалгаа нэгд, тус галиг/үгийн хоёрдугаар үе -нү–г харгалзан үзсэнээрээ онцлогтой. Хоёрт, эрдэмтдийн сэргээсэнчлэн -а/-на–г бус харин *nra(t/d)/*ra(t/d) гэх үеийн галиг байжээ гэж үзсэн юм. Ингэснээр, орчин цагийн дуудлагаар Хүннү гэж уншигдах эртний галигийн цаана монгол сурвалжийн мэдээгээр VIII-XIII зуунд найдвартай хэрэглэгдэж байсан Хонгират/Хонгирад гэсэн угсаатны нэр нуугдаж байсан байна.