BNC урвалаар үүсэх цэнэгт бөөмсийн био-эффект - Ж, Эрдэнэтогтох; Б, Дүүрэнбуян; А, Ито; П, Тайвансайхан (Scientific transaction of the National University of Mongolia. Physics, 2022)
20-р зууны томоохон нээлтүүдийн нэг нь дулааны нейтрон болон 10B изотопын харилцан үйлчлэлийн дүнд үүсэх хүнд цэнэгт бөөмсөөр (альфа бөөм (4He) ба 7Li-ийн ионоор) хорт хавдрыг шарж эмчилдэг BNCT (Boron Neutron Capture Therapy) арга юм. Сүүлийн жилүүдэд BNCT-г хөгжүүлэх чиглэлд эрдэмтэд ихэд анхаарч BNCT-ийн механизмыг нарийвчлан судлах болов. Эрдэмтдийн өмнө хөндөгдөж буй нэг гол бодлого бол эмчилгээний шарлагаар үүсэх ДНХ-н дан утасны эвдрэл (Single Strand Break, SSB) болон давхар утасны эвдрэл (Double Strand Break, DSB)-ийн хэмжээг үнэлж, шарлагад оролцогч бөөмс (альфа бөөм, 7Li-ийн ион болон нейтрон) тус бүрийн нөлөөг илрүүлэх юм. Бид Яаёой судалгааны реакторыг ашиглаж нейтрон болон BNC урвалаар үүсэх цэнэгт бөөмсийн био-эффектийг ДНХ-н утасны эвдрэлийг үнэлэх аргаар судаллаа. Мөн хүний биеийн загвар фантом дахь түгэлтийг шинжлэв. Фантомын гадаргаас ойролцоогоор 30 мм гүнд BNC урвал хамгийн хүчтэй явагдаж байв. Мөн нейтроны шарлагаар үүсэх ДНХ-ийн эвдрэлд хурдан нейтрон гол хувь нэмэр оруулж буйг тогтоов. Үүний дараа BNC урвалаар үүсэх альфа бөөмийн шарлагын дүнд үүсэх ДНХ-ийн молекулын эвдрэлийг GEANT4-PDB4DNA програмаар тооцож BNCТ-ийн туршилтын үр дүнтэй харьцуулав. Үр дүн BNCТ-ийн үед альфа бөөм гол үүрэг гүйцэтгэдэг болохыг харуулав.