Цэгээн шар хүн хэн бэ - О.Лхагва (Acta Mongolica, 2009)
Эл өгүүлэлд Монголын нууг/ товчооны гараан дахъ домогжуу уран зохиомжид Чингис хааны язгуур- дээд тэнгэрээс заяатны удам, тэдний зөн билгийн ид чадлыг товойлгон тунхагласны далд зангилааг эрин цагийн квант физик, синергетик хийгээд эртний монголын тэрсуу тэнгэруудийн шүтэлцэхүйн үзэл аргын үүднээс шинжин дүгнэв. Чингисийн удмын зөн билгийн шидийг олон зууны тэрпгээгээс урслуүлэн мандуулахдаа алсдаа хүвэх ул мэдэгучиг үзүүр төдий гухуйлгаад, гүнд нъ эерэг- сөргийн нэгдлээс үүдэх нэн нууцлаг бөгөөд нугачаат уран сэтгэмжит, домогжуу таавар байдлаар зохиолыг бүтээжээ. Магадгүй үүнд бүтээлийг “нууц” гэснийучир оршиж байж ч мэдэх юм. Мөнх Тэнгэр эрдмийн суурин дахъ сөргүү тэнгэрүүдийн үзэл дагаж, пгэнгэр-газрын догшин хувирлын эрхшээлд амъдарч, ил ба далд оршихуй, ахуй- сэтгэлийн амъсахуйн цараанд Орчлонг зөн мэдрэмжээр танъж байсныг энэ гайхамшигт бүтээлд гүн сэтгэмж, зураглалаар дүрсэлжээ. Тийм болохуйд далд утга санаа хийгээд таавар зангилааг монголчуудын сэтгэлгээнд одоо ч хадгалаастай эерэг- сөргийг хамсуулах, мөн ахуй сэтгэлийг нөхцөлдүүлээд эсэргээс сөрж давруулан сэтгэх зуршилд нийцүүлэн тайлал хийснийг толилуулж байна.