NUM Law Review

The Issues of Termination of the Mandate of a Member of State Great Khural Who has Committed a Crime

Bilegdemberel Bold — 2026-03-30

According to Article 29.3 of the Constitution of Mongolia, if a court rules that a member of the State Great Khural has been found guilty of committing a crime, the State Great Khural must remove him or her from office. Nevertheless, the procedure for recalling a member of parliament specified in the Law on the State Great Khural of Mongolia and the Law on the Rules of Procedure of the Session of the State Great Khural of Mongolia is unclear and logically contradictory, making it impossible to implement the Constitutional provision that holds legislators accountable. Specifically, the Law on the State Great Khural of Mongolia provides that recalling a member found to have committed a crime requires a majority vote of the Parliament. This contradicts the concept of the Constitution, which states that recalling a member of the State Great Khural who has committed a crime is mandatory if it is determined that the crime was committed. As a result, the State Great Khural has not recalled its member, despite a final court judgment confirming that he committed the crime.

Гэмт хэрэг үйлдсэн Улсын Их Хурлын гишүүнийг
эгүүлэн татахад тулгамдаж буй асуудал

[Товч утга]

Монгол Улсын Үндсэн хуулийн 29.3 дахь хэсэгт Улсын Их Хурал (УИХ)-ын гишүүн гэмт хэрэг үйлдсэн болох нь хуулийн хүчин төгөлдөр болсон шүүхийн шийдвэрээр тогтоогдсон тохиолдолд УИХ түүнийг гишүүнээс нь эгүүлэн татна гэж заасан. Гэтэл Монгол Улсын Их Хурлын тухай хууль болон Монгол Улсын Их Хурлын чуулганы хуралдааны дэгийн тухай хууль дахь УИХ-ын гишүүнийг эгүүлэн татах журам тодорхойгүй, логик зөрчилтэйн улмаас хууль тогтоогчид хариуцлага тооцох Үндсэн хуулийн заалт хэрэгжих боломжгүй болжээ. Тодруулбал, Монгол Улсын Их Хурлын тухай хуульд гэмт хэрэг үйлдсэн УИХ-ын гишүүнийг эгүүлэн татахдаа санал хураалт явуулж олонхын санал авсан тохиолдолд эгүүлэн татахаар заасан нь гэмт хэрэг үйлдсэн болох нь тогтоогдсон л бол заавал эгүүлэн татах тухай Үндсэн хуулийн үзэл баримтлалтай зөрчилдөж байна. Түүнчлэн, нэр бүхий УИХ-ын гишүүн гэмт хэрэг үйлдсэн болох нь шүүхийн шийдвэрээр тогтоогдсон боловч өнөөдрийг хүртэлх хугацаанд УИХ түүнийг эгүүлэн татахгүй байх нөхцөл байдал үүссэн нь энэхүү зөрчилдөөний үр дагавар болж байна.

[Түлхүүр үг]

Гэмт хэрэг, Улсын Их Хурлын гишүүн, гишүүний халдашгүй байдал, эрүүгийн хариуцлага, парламентын бие даасан байдал, шүүх эрх мэдэл, эрх мэдлийн хуваарилалт.

The Use of Personal Light Electric Vehicles: Legal Regulation /On the Example of Electric Bicycles and Scooters/

Nagvajamts Dorjgotov — 2026-03-30

In Mongolia, the introduction and increasing use of electric bicycles (hereinafter referred to as “Surron”) and electric scooters, in road traffic have led to a growing risk of traffic accidents. This trend has resulted in various issues, including potential harm to individuals’ health and property, as well as adverse impacts on citizens’ right to safe mobility.

In this context, it is necessary to examine the existing legal framework governing electric bicycles and scooters, identify the challenges currently faced, and determine the need for legal regulations to address these issues. Furthermore, there is a need for a comprehensive analysis of how such regulations can be aligned with the current socio-economic conditions, population lifestyle, settlement patterns, and infrastructure development.

Additionally, it is essential to conduct a comparative study of legal regulations concerning personal light electric vehicles in foreign countries and to adopt best practices. Therefore, this article addresses the issue of clarifying the legal framework related to newly introduced types of personal light electric vehicles in Mongolia, including electric bicycles and scooters, and aims to determine whether state regulation of their use is necessary.

Бичил цахилгаан тээврийн хэрэгслийн хэрэглээ: Эрх зүйн зохицуулалт /Цахилгаан дугуй, скүүтерийн жишээн дээр/

Товч утга]

Монгол Улсад цахилгаан дугуй (Цаашид цахилгаан дугуй гэж зөвхөн “Суррон”-ыг ойлгоно.), скүүтер замын хөдөлгөөнд оролцож эхэлснээр иргэд зам тээврийн осолд өртөх магадлал ихсэж, өөрт болон бусдад эрүүл мэнд, эд хөрөнгийн хохирол учруулах, иргэдийн аюулгүй зорчих эрхэд нөлөөлөх зэрэг асуудлыг бий болгож байна. Үүнтэй холбоотойгоор цахилгаан дугуй, скүүтерийн талаарх одоогийн эрх зүйн орчныг судалж, тулгамдаж буй асуудлыг илрүүлэх, түүнийг шийдвэрлэх эрх зүйн зохицуулалтын хэрэгцээ, шаардлагыг тодорхойлох, нийгэм, эдийн засгийн өнөөгийн байдал, хүн амын амьдралын хэв маяг, суурьшил, дэд бүтцийн хангамжтай хэрхэн уялдах талаар нарийвчлан судлах шаардлагатай байна. Түүнчлэн бичил цахилгаан тээврийн хэрэгсэлтэй холбоотой гадаад улс орнуудын эрх зүйн зохицуулалтыг харьцуулан судалж, тэдгээрээс сайн жишгийг нэвтрүүлэх шаардлага үүссэн. Тиймээс манай улсад нэвтэрсэн шинэ төрлийн бичил цахилгаан тээврийн хэрэгсэл, түүний дотор цахилгаан дугуй, скүүтертэй холбоотой эрх зүйн орчныг тодорхой болгох тухай асуудлыг энэхүү өгүүллээр хөндсөн бөгөөд цахилгаан дугуй, скүүтерийн хэрэглээнд төрөөс зохицуулалт хийх шаардлагатай эсэхэд хариулт өгөхийг зорьсон болно.

[Түлхүүр үг]

Шинэ төрлийн бичил цахилгаан тээврийн хэрэгсэл, замын хөдөлгөөний аюулгүй байдал, эрүүл, аюулгүй орчинд амьдрах эрх.

Common Trends in Contract Law Development

Mendsaikhan Tumenjargal — 2026-03-30

In recent years, the need to regularly update national legislation, including contract law, has become essential to keep pace with technological revolutions, shifts in social values, trends in commercial practices, international best practices, and legal changes in other countries. Legal developments related to contract predictability, the need to address disadvantages, effective methods of contractual liability, the impact of fundamental rights, and the choice of sources have significantly influenced legislative reforms as well as judicial and arbitral practices across many nations. Additionally, the growth of cross-border contractual relations, rules on the choice of law and jurisdiction in international contracts, and the rise of digital contracts continue to attract international attention. In this context, this article aims to identify the overall trends in the development of contract law and to propose solutions for some issues affecting Mongolia’s contractual relations.

Гэрээний эрх зүйн хөгжлийн нийтлэг чиг хандлага

[Товч утга]

Сүүлийн жилүүдэд өрнөсөн технологийн хувьсгал, нийгмийн үнэлэмжийн өөрчлөлт, арилжааны практикийн хандлага, олон улсын сайн туршлага, бусад улсын хууль тогтоомжийн өөрчлөлтийг харгалзан үзэх замаар үндэсний хууль тогтоомж, тэр дундаа гэрээний эрх зүйн зохицуулалтаа шинэтгэх арга хэмжээг тогтмол авах шаардлага тулгарч байна. Гэрээний урьдчилан төсөөлөгдөх байдал, сул талыг хамгаалах шаардлага, гэрээний хариуцлагын үр нөлөөтэй арга, үндсэн эрхийн нөлөөлөл, мөн эх сурвалж сонголтын талаарх эрх зүйн шинэ сэтгэлгээ нь олон улс орны хууль тогтоомжийн шинэтгэл болон шүүх, арбитрын практикт дорвитой нөлөө үзүүлэх болов. Түүнчлэн хил дамнасан гэрээний харилцаа өргөжиж, олон улсын шинжтэй гэрээнд хууль сонгох, шүүхийн харьяалал тогтоох журам, дижитал гэрээний өргөжилт нь олон улсын түвшинд анхаарал татсан хэвээр байна. Ийм нөхцөлд гэрээний эрх зүйн хөгжлийн нийтлэг хандлагыг тодорхойлж, Монгол Улсын гэрээний эрх зүйн зохицуулалт болон шүүхийн практикт чиглүүлэгч зарчмуудын үр нөлөөг нэмэгдүүлэх, дижитал орчинд нийцсэн гэрээний шинэ дүрс, хамтын хариуцлагыг хүлээн зөвшөөрөх, олон улсын хамтын ажиллагааг дэмжих зорилгоор энэхүү өгүүллийг бичив.

[Түлхүүр үг]

Орчин үеийн гэрээний эрх зүй, Гэрээний урьдчилан төсөөлөгдөх байдал, Гэрээний сул тал, Хуулиар тогтоосон хүү, Хүний суурь эрх, Хэрэглэгдэх хуулийн сонголт, Арбитрын хэлэлцээр, Шүүхийг сонгох, Зөөлөн хууль, Дижитал гэрээ.

The Prof. Munkhjargal Teshig’s Principle of Non-Interference in Personal Matters

Davaanyam Gankhuyag — 2026-03-30

This article examines Professor T. Munkhjargal’s principle of non-interference in personal matters as a distinctive civil-law principle in Mongolia and clarifies its doctrinal relationship with the broader principle of private autonomy. While Mongolian civil legislation explicitly recognizes equality of participants, private autonomy, freedom of contract, inviolability of property, and judicial protection of rights, the article argues that “non-interference in personal matters” emerged as a particularly important normative response to Mongolia’s transition from a centrally planned economy to a market-based system, where the risk of administrative intrusion into private legal relations remained substantial.

The study first outlines the system of civil-law principles under Article 1.2 of the 2002 Civil Code and then reconstructs Professor Munkhjargal’s original formulation—initially expressed as the prohibition of meddling in the internal economic activities of others—emphasizing that even state and local authorities lack legitimacy to direct, command, or substitute private managerial decisions when an entity operates lawfully. The article then analyzes contemporary forms of state intervention, focusing on the government’s establishment of special regimes in state-owned or mixed-ownership enterprises and the appointment of plenipotentiary representatives. These mechanisms are assessed against constitutional guarantees of the freedom to conduct private economic activity and the requirement that any restriction of fundamental rights meets principle of proportionality (actions must be balanced, the means used must fit the goal, and the harm caused shouldn’t be excessive compared to the benefit gained).

The article concludes that the principle of non-interference should be treated as an essential normative safeguard limiting public power in private-law settings and that, doctrinally, it can be interpreted as a sub-principle concretizing private autonomy alongside freedom of contract and fault-based liability.

Профессор Тэшигийн Мөнхжаргалын дэвшүүлсэн “Хувийн хэрэгт хөндлөнгөөс оролцохгүй байх” зарчим, түүний онолын үндэслэл

[Товч утга]

Энэхүү өгүүлэл нь Монголын иргэний эрх зүйд Профессор Т.Мөнхжаргалын дэвшүүлсэн “хувийн хэрэгт хөндлөнгөөс оролцохгүй байх” зарчмыг авч үзэж, түүний онолын агуулгыг тодруулан “бие даасан байдал” (private autonomy)-ын өргөн хүрээний зарчимтай ямар холбоотой болохыг тайлбарлахыг оролдсон. Монгол Улсын иргэний хууль тогтоомж нь иргэний эрх зүйн харилцаанд оролцогчдын эрх тэгш байдал, бие даасан байдал, гэрээний эрх чөлөө, өмчийн халдашгүй байдал, иргэний эрхийг шүүхээр хамгаалуулах зэрэг суурь зарчмуудыг хүлээн зөвшөөрдөг хэдий ч, социалист төвлөрсөн төлөвлөгөөт эдийн засгаас зах зээлийн тогтолцооны шилжилтийн үед хувийн эрх зүйн харилцаанд төрийн оролцох эрсдэл өндөр хэвээр байгаа тул “хөндлөнгөөс оролцохгүй байх” зарчим онцгой ач холбогдолтой болох талаар дурдсан.

2002 оны Иргэний хуулийн 1.2 дахь хэсэгт туссан иргэний эрх зүйн зарчмууд дотор Профессор Т.Мөнхжаргалын дэвшүүлсэн “бусдын аж ахуйн дотоод үйл ажиллагаанд хутгалдан оролцохгүй байх” гэсэн анхны томьёолол агуулгаараа туссан байна. Өөрөөр хэлбэл, аж ахуйн үйл ажиллагаа нь хуульд нийцэж байгаа тохиолдолд төр болон бусад этгээдүүд захирах, тушаах, удирдлагын шийдвэрт оролцох эрхгүй гэсэн санааг онцолсон. Өнөөгийн байдлаар Засгийн газраас төрийн болон орон нутгийн өмчит компаниудад “онцгой дэглэм” тогтоох замаар хувийн хэрэгт нь оролцож байгаа бөгөөд эдгээр нь Үндсэн хуулиар баталгаажсан хувийн аж ахуй эрхлэх эрх, түүнчлэн үндсэн эрхийн хязгаарлалтад тавигдах “тохирсон байх” (зорилгодоо нийцсэн, зайлшгүй, тэнцвэртэй байх) зарчмын үүднээс авч үзвэл хүлээн зөвшөөрөгдөхөөргүй байна.

Улмаар “хувийн хэрэгт хөндлөнгөөс оролцохгүй байх” зарчим нь хувийн эрх зүйн харилцаанд оролцогчийн үйл ажиллагааны хүрээнд төрийн оролцоог хязгаарлах хамгаалалтын чухал баталгаа бөгөөд онолын хувьд гэрээний эрх чөлөө, гэм буруугийн зарчимтай адил “бие даасан байдал” зарчмын дэд зарчим байдлаар тайлбарлан хэрэглэх боломжтой гэж дүгнэв.

[Түлхүүр үг]

Хувийн хэрэгт хөндлөнгөөс оролцохгүй байх зарчим, бие даасан байх зарчим, иргэний эрх зүйн зарчим.

Legal Issues in the Governance of the Financial Regulatory Commission of Mongolia

Davaanyam Gankhuyag — 2026-03-30

The Financial Regulatory Commission (hereinafter referred to as the “Commission”), as the authority responsible for regulating Mongolia’s non-banking financial sector, is established as an independent institution operating under the principle of collegial governance and is accountable to the State Great Khural in accordance with the Law on the Legal Status of the Financial Regulatory Commission. This institutional arrangement is intended to ensure that regulatory decisions are made collectively and in a balanced manner by the members of the Commission, free from undue external influence.

However, since its establishment, the structure of the financial market and the scope of regulatory activities have expanded continuously, resulting in a substantial increase in the number, complexity, and technical depth of matters deliberated at Commission meetings. In light of this rapid development, the existing legal framework has proven insufficient to clearly distinguish between policy-level and day-to-day operational issues and to ensure timely and professionally grounded decision-making, thereby creating practical challenges in the Commission’s operations.

Accordingly, drawing on international best practices, there is a growing need to establish specialized sub-committees under the Commission with clearly defined mandates and delegated powers, as well as to clarify the legal basis for transferring authority over routine and recurrent matters to the Chairperson, Deputy Chairperson, and the executive administration. Furthermore, to ensure institutional stability and professional capacity, it is necessary to maintain a majority of full-time members and to clearly define, without overlap, the functions of the Vice-Chairperson and the succession order of the Chairperson. In addition, given the evolving nature of the financial sector, ensuring the independence and impartiality of Commission members remains critically important. Therefore, stricter requirements concerning independence, avoidance of conflicts of interest, and external neutrality should be introduced in line with international standards.

This article aims to provide a legal analysis of the Commission’s governance structure, the implementation of the principle of collegial governance, the legal status of its composition, and the regulatory framework governing the qualifications of its members, with a view to contributing to the development of a system aligned with international best practices.

Монгол Улсын санхүүгийн зохицуулах хорооны засаглалын хүрээнд тулгамдаж буй эрх зүйн асуудал

[Товч утга]

Монгол улсын банкнаас бусад санхүүгийн салбарыг зохицуулах байгууллага болох Санхүүгийн зохицуулах хороо (цаашид “Хороо” гэх) нь Санхүүгийн зохицуулах хорооны эрх зүйн байдлын тухай хуульд заасны дагуу Монгол Улсын Их Хуралд ажлаа тайлагнадаг, хамтын удирдлагын зарчимд суурилсан, хараат бус байгууллагын хэлбэрээр зохион байгуулагдсан. Энэхүү зохион байгуулалтын хэлбэр нь зохицуулалтын шийдвэрийг Хорооны гишүүд хамтдаа, тэнцвэртэй байдлаар гаргах, аливаа этгээдийн нөлөөнөөс ангид байлгах зорилготой юм. Гэвч Хороо байгуулагдсанаас хойш санхүүгийн зах зээлийн бүтэц, зохицуулах салбарын хүрээ тасралтгүй тэлж, Хорооны хурлаар хэлэлцэн шийдвэрлэх асуудлын тоо, агуулга, нарийслын түвшин үлэмж хэмжээгээр нэмэгдсэн. Энэхүү хурдацтай хөгжилтэй холбоотойгоор Хорооны үйл ажиллагаанд бодлогын болон өдөр тутмын шинжтэй асуудлыг ялган салгах, шийдвэр гаргалтын шуурхай, мэргэжлийн байдлыг хангах эрх зүйн зохицуулалт хангалтгүй болсон нь практикт тодорхой хүндрэл үүсгэж байна. Тиймд бусад улсын туршлагад тулгуурлан Хорооны хурлын дэргэд тодорхой чиг үүрэг бүхий дэд хороодыг байгуулах, тэдгээрт холбогдох бүрэн эрхийг шилжүүлэхийн зэрэгцээ өдөр тутмын шинжтэй, давтамжтай асуудлуудыг Хорооны дарга, дэд дарга, ажлын албан шилжүүлэх эрх зүйн үндсийг тодорхой болгох замаар шийдвэр гаргалтын чанар, мэргэжлийн байдлыг хангах шаардлага үүсч байна. Түүнчлэн Хорооны үйл ажиллагааны тогтвортой, мэргэшсэн байдлыг хангах үүднээс гишүүдийн олонхыг орон тооны статустай байлгах мөн дэд даргын чиг үүрэг, даргыг орлох дарааллыг хуульд тодорхой, давхардалгүйгээр тусгах шаардлагатай байна. Түүний зэрэгцээ тасралтгүй хөгжиж байгаа санхүүгийн салбарыг зохицуулж байгаа Хорооны гишүүнээр ажиллаж байгаагийн хувьд гишүүдийг хараат бус, хөндлөнгийн байлгах нь чухал ач холбогдолтой асуудалд тооцогдоно. Тиймд гишүүдэд тавигдах хараат бус, хөндлөнгийн байх, сонирхлын зөрчлөөс ангид байх шалгуурыг бусад улсын жишигт нийцүүлэн чангатгах шаардлага тулгарч байна. Энэхүү өгүүлэлд Хорооны удирдлагын бүтэц, хамтын удирдлагын зарчмын хэрэгжилт, бүрэлдэхүүний эрх зүйн байдал, түүнчлэн гишүүдэд тавигдах шалгуурын зохицуулалтыг хууль зүйн үүднээс дүн шинжилгээ шинжилж, олон улсын жишигт нийцсэн тогтолцоо бүрдүүлэхэд хувь нэмэр оруулахыг зорьсон болно.

[Түлхүүр үг]

Санхүүгийн зохицуулах хороо, хамтын удирдлагын зарчим, хорооны бүрэн эрх, хорооны бүрэлдэхүүн.

Appraisal Rights and Share Valuation in the Context of Company Delisting

Dolgormaa Tseveengombo — 2026-03-30

In recent years, Mongolia has witnessed a notable trend of publicly traded companies transitioning into privately held companies. During such corporate restructuring, the interests of minority shareholders are particularly vulnerable to infringement. To address this risk, the Company Law of Mongolia provides a protective mechanism for the protection of minority shareholders in the event of a change in corporate form. Specifically, shareholders who dissented from the restructuring decision or who did not participate in the voting process are entitled to demand that the company repurchase their shares. The essence of the appraisal right lies in the mandatory repurchase of shares at a fair value; therefore, rendering the analysis of share valuation a matter of significant importance.

This article examines the conceptual framework of appraisal rights and addresses the complexities of share valuation in Mongolia. The Company Law of Mongolia stipulates that shares must be repurchased at market value. However, the existing statutory provisions governing the determination of the repurchase price are insufficient to ensure a fair valuation. Therefore, when determining the repurchase price, the courts should interpret the statutory ‘market value’ as the fair value representing the intrinsic worth of the shares within the company.

Компанийн хэлбэрийг өөрчлөхөд хувьцаагаа эргүүлэн худалдан авахыг шаардах эрх ба хувьцааны үнэлгээ

[Товч утга]

Монгол Улсад сүүлийн жилүүдэд нээлттэй хувьцаат компаниас хаалттай хэлбэрт шилжих тохиолдол цөөнгүй гарч байгаа бөгөөд компанийн энэхүү өөрчлөлтийн явцад жижиг хувьцаа эзэмшигчдийн эрх ашиг хөндөгддөг. Компани хэлбэрээ өөрчлөх тохиолдолд жижиг хувьцаа эзэмшигчдийн эрхийг хамгаалах механизмыг Компанийн тухай хуульд тусгасан бөгөөд үүнийг тодруулбал, тус шийдвэртэй санал нийлээгүй, эсхүл санал хураалтад оролцоогүй хувьцаа эзэмшигч эзэмшиж буй хувьцаагаа эргүүлэн худалдан авахыг компаниас шаардах эрхтэй байна. Энэхүү эрхийн мөн чанар нь хувьцааг эргүүлэн худалдах үнийг зүй ёсоор тогтооход оршдог тул хувьцааны үнэлгээг тогтоох асуудал чухлаар тавигдана.

Энэхүү өгүүллийн хүрээнд хувьцааг компаниас эргүүлэн худалдан авахыг шаардах хувьцаа эзэмшигчдийн эрхийн агуулгыг тодруулж, тухайн хувьцааны үнийг тогтоох асуудлыг хөндсөн болно. Компанийн тухай хуульд компанид хувьцааг зах зээлийн үнээр эргүүлэн худалдахаар заасан байна. Тус хууль дахь эргүүлэн худалдах хувьцааны үнийг тодорхойлоход чиглэсэн зохицуулалтуудыг авч үзэхэд эдгээр зохицуулалт нь энэ үнийг шударгаар тогтооход хангалтгүй байна. Иймд компанид эргүүлэн худалдах хувьцааны үнийг шүүхээс тогтоохдоо хуульд заасан дээрх зах зээлийн үнийг тухайн хувьцааны компанид эзлэх бодит үнэ цэн буюу хувьцааны шударга үнэ хэмээн тайлбарлаж хэрэглэх нь зүйтэй байна.

[Түлхүүр үг]

Компаниас гарах эрх, жижиг хувьцаа эзэмшигч, хувьцааны үнэлгээ, хувьцааны шударга үнэ, хувьцааны зах зээлийн үнэ.

On the Development of Mongolia’s Criminal Procedure

Erkheskhulan Jambaachultem — 2026-03-30

This article examines the origin and nature of criminal procedure worldwide, the terminology and usage of the concept of criminal procedure, issues concerning the relationship between substantive criminal law and procedural law, recent reforms of Mongolia’s criminal procedural legislation, and certain pressing challenges along with recommendation-based conclusions for their resolution. In analyzing the problems encountered in criminal proceedings in practice, the study relies not only on theoretical and methodological approaches but also places particular emphasis on empirical materials, including statistical data and practical case applications. The issues are addressed separately with respect to investigative and inquiry activities, prosecutorial supervision, court proceedings, and the activities of courts at the review stage. Structurally, the article is organized into sections covering the historical background of criminal procedure, criminal procedure in Mongolia, the practice and legal environment of criminal proceedings, existing challenges, and concluding observations and recommendations.

Монголын эрүүгийн процессын хөгжлийн асуудалд

[Товч утга]

Энэхүү өгүүлэлээр дэлхий дахины эрүүгийн процессын үүсэл, мөн чанар, эрүүгийн процесс гэх ухагдуухууны нэршил хэргэлээ, материаллаг, процессын эрх зүйн уялдааны асуудал, тус улсын эрүүгийн процессын хуулийн шинэчлэлт, тулгамдаж буй зарим асуудал, шийдвэрлэх арга замын талаар зөвлөмжийн шинжтэй дүгнэлтүүдийг тусгав. Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны практикт тулгарч буй асуудлыг авч үзэхдээ онол, арга зүйн хандлагаас гадна судалгааны тоон баримт, практик хэрэглээний тохиолдол, эмпирик материалд түлхүү тулгуурласнаа тэмдэглэх хэрэгтэй. Асуудлыг хэрэг бүртгэлт, мөрдөн байцаалтын ажиллагаа, прокурорын хяналт, шүүхэд хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагаа болон хяналтын шатны шүүхийн ажиллагаа тус бүрээр гаргаж тавихыг эрмэлзсэн болно. Бүтцийн хувьд эрүүгийн процессын түүхэн нөхцөл ба Монголыг эрүүгийн процесс, эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны практик, эрх зүйн орчин, тулгарч буй асуудал, дүгнэлт саналын хэсэгтэйгээр бичив.

[Түлхүүр үг]

Эрүүгийн материаллаг эрхийн хэм хэмжээ, процессын эрх зүйн хэм хэмжээ, эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагаа, эрүүгийн процесс, эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хууль, хэрэг бүртгэлт, мөрдөн байцаалтын ажиллагаа, прокурорын хяналт, шүүхэд хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагаа.

Amendments and Reform of Mongolia’s Criminal Procedure Law

Erkheskhulan Jambaachultem — 2026-03-30

The purpose and content of any law must be clear and comprehensible, and the interaction among its legal norms must be coherent. When these requirements are met, the law is not only easier to apply but also less prone to errors in implementation. Adherence to these principles should constitute the foundation of amendments and reforms to criminal procedural legislation and serve as a cornerstone of legal development. At a time when reforms to criminal procedural legislation are being actively pursued, this article has been written on the basis of empirical data, comparative analysis, and case materials relating to amendments to the current criminal procedure law. Amendments and reforms to the law are undertaken in response to the demands of social progress, with the aim of addressing conflicts and competition between laws, eliminating legal gaps, ensuring uniform interpretation, and promoting correct application. The ultimate outcome of such reforms should be qualitative improvement in social relations within the state. Fundamentally, continuous development and change form the basis of legal reform. More specifically, social development gives rise to new forms of social relations, which in turn expose regulatory deficiencies and legal gaps, making legislative amendments and reforms an inherent and regular process. Accordingly, it is the responsibility of legal scholars to continuously examine, at an empirical level, the gaps in criminal procedural law and related legal norms, as well as the amendments made thereto; to identify the underlying nature of these patterns; to assess whether the relevant amendments have achieved their intended objectives and function in a stable manner; to evaluate their positive and negative aspects; and to determine whether they effectively contribute to the realization of the objectives of criminal procedural law. Within this framework, the article also briefly addresses the impact of decisions of the Constitutional Court, as well as the role and involvement of Supreme Court, often referred to as “theoretical courts.”.

Монголын эрүүгийн процессын хуулийн
өөрчлөлт, шинэчлэлт

[Товч утга]

Аливаа хуулийн зорилго, агуулга нь тодорхой, ойлгомжтой, хэм хэмжээ хоорондын үйлчлэл нь уялдаж байвал хэрэглэхэд хялбар төдийгүй хэрэгжүүлэхэд алдаа гарах нь бага бөгөөд үүнийг баримтлах нь эрүүгийн процессын хууль тогтоомжийн өөрчлөлт шинэчлэлтийн үндэс, эрх зүйн хөгжлийн тулгуур байх учиртай. Эрүүгийн процессын хууль тогтоомжид шинэчлэл эрчимтэй хийж буй цаг үед эрүүгийн процессын өнөөгийн хуулийн өөрчлөлттэй холбогдуулж судалгааны тоон баримт, харьцуулалт, кейс зэрэг материалд түшиглэн энэхүү өгүүллийг бичлээ. Хуулийн өөрчлөлт, шинэчлэлт нь хөгжил дэвшлийн шаардлагаар, хууль хоорондын өрсөлдөөн, зөрчлийг засах, хийдлийг арилгах, нэгдмэл утгаар ойлгох, зөв хэрэглээг хангах зорилгоор хийгддэг. Энэ бүхний үр дүн нь тус улсад нийгмийн харилцаанд чанарын дэвшил гарч байх учиртай юм. Үндсэндээ байнгын хөгжил хөдөлгөөн нь өөрчлөлт шинэчлэлтийн үндэс. Тодруулбал, нийгмийн хөгжил нь шинэ, шинэ харилцааг шаардаж энэ хэрээр хууль тогтоомжид зохицуулалт дутагдаж, хийдэл үүсэх байдлаар хуулийн шинэчлэл, өөрчлөлт хийгдэж байх нь зүй тогтол. Тиймээс эрүүгийн процессын хууль болон холбогдох хэм хэмжээний хийдэл, тэдгээрийн өөрчлөлтүүдийг эмпирик түвшинд судалж, дурдсан зүй тогтлын мөн чанарыг нээн илрүүлэх, зохих өөрчлөлтүүд зорилгодоо хүрсэн үү, тогтвортой үйлчилж байна уу, түүний эерэг, сөрөг талууд, эрүүгийн процессын хуулийн зорилтыг хэрэгжүүлэхэд үр дүнгээ өгч байна уу гэдэг талаас нь байнгын эрэл хайгуул хийж байх нь судлаач бидний үүрэг. Иймд энэ хүрээнд болон түүнчлэн Үндсэн хуулийн цэцийн шийдвэрийн үзүүлсэн нөлөө болон онолын шүүх хэмээн нэрлэгдэх хяналтын шатны шүүхийн оролцооны талаар цухас хөндсөн болно. Бүтцийн хувьд 4 бүлэг, санал дүгнэлтийн хэсэгтэй.

[Түлхүүр үг]

Эрүүгийн процессын эрх зүй, эрх зүйн хийдэл, эрх зүйн хэм хэмжээний өөрчлөлт, эрх зүйн шинэчлэлт, эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хууль, Үндсэн хуулийн цэцийн дүгнэлт, хяналтын шатны шүүх.