NUM Law Review

The Characteristics, Lessons, and Historical Significance of Mongolia's First (1924) Constitution

Narangerel Sodovsuren — 2025-12-25

This article examines the content, significance, and historical lessons of the 1924 Constitution of the Mongolian People’s Republic - Mongolia’s first constitution. The author argues that this constitution held the significance of establishing the constitutional-legal foundations for Mongolia to become an independent and fully sovereign state, as well as for granting its citizens certain defined rights and freedoms. The author also emphasizes that this constitution left a deep and lasting imprint on Mongolia’s development through its historical lessons: excessive subjection to the influence of a single country, the decimation of Mongolia’s intellectual elite, the suppression of pluralism, and the denial of private property.

Монгол Улсын анхдугаар (1924 оны) Үндсэн хуулийн онцлог, сургамж, түүхэн ач холбогдол

Энэхүү өгүүлэлд БНМАУ-ын 1924 оны буюу анхдугаар Үндсэн хуулийн агуулга, ач холбогдол, түүхэн сургамжийн тухай хөнджээ. Эл Үндсэн хууль нь тус улсыг тусгаар тогтносон, бүрэн эрхт улс болох, түүнчлэн ард иргэдэд зарим тодорхой эрх, эрх чөлөө эдлүүлэх Үндсэн хуулийн эрх зүйн үндсийг тавьсан ач холбогдлыг агуулсан гэж зохиогч үзжээ. Нэг улсын нөлөөнд хэт орсон, Монголын нийгмийн оюунлаг (элит) хэсгийг хүйс тэмтэрсэн, олон ургальч үзлийг хаан боогдуулсан, хувийн өмчийг үгүйсгэсэн зэрэг байдлаар энэ Үндсэн хууль Монгол орны хөгжилд гүн гүнзгий ул мөрөө үлдээсэн түүхэн сургамжтай болохыг онцлон тэмдэглэжээ.

Түлхүүр үг: Үндсэн хууль, БНМАУ-ын 1924 оны Үндсэн хууль, тусгаар тогтнол, бүрэн эрхт байдал, хүний эрх, эрх чөлөө.

A Supremacy of the Constitution

Amarsanaa Jugnee — 2025-12-25

This article discusses a subject-matter related to the conception of Constitutionalism or a supremacy of the Constitution, including on how the idea of the Constitution is formed, what is the basic structure, features and basic concept of the Constitution, a development outline of the Constitution of Mongolia, the historical overview of implementation of the Constitution, as well as the ways to improve its enforcement in the future.

Үндсэн хууль дээдлэх ёсон

Эл өгүүлэлд Үндсэн хуульт ёс гэдэг ойлголтод чухам ямар асуудал хамаарах, Үндсэн хуулийн үзэл санаа хэрхэн төлөвшиж бүрэлдэх, Үндсэн хуулийн үндсэн бүтэц суурь үзэл баримтлал гэж юу болох, Монгол Улсын Үндсэн хуулийн хөгжлийн ерөнхий дүр зураг, Үндсэн хуулийн хөгжлийн ерөнхий дүр зураг, Үндсэн хууль хэрэгжиж ирсэн түүхэн онцлог, цаашид төгөлдөржүүлэх арга замын талаар бичсэн болно.

Түлхүүр үг: Үндсэн хууль, иргэний нийгэм, эрх зүйт төр, Үндсэн хуулийн нэмэлт, өөрчлөлт, төрийн эрх мэдлийг хуваарилах, үзэл баримтлал.

Examination of Mongolia’s first Constitution (1924) from a legal perspective

Lundeejantsan Danzan — 2025-12-25

The Constitution of Mongolia as the fundamental source of the country’s statehood and constitutional order. Legal concepts and significance of the Constitution. The drafting and adoption of the first Constitution as a crucial historical event in Mongolia’s development. The first Constitution confirmed Mongolia’s sovereignty and independence. Comparison of legal provisions between the first Constitution, which defined the country’s economy, politics, society, human rights, and freedoms, and the democratic Constitution of 1992. The Constitution’s provisions regarding national defense and state symbols. The importance of these constitutional provisions and their significance.

Анхдугаар Үндсэн хууль (1924)-ийн агуулгыг эрх зүйн үүднээс шинжлэх нь

Их засаг хууль нь Монголын төр, улсын Үндсэн хуулийн эх сурвалж болох тухай. Үндсэн хуулийн тухай эрх зүйн ойлголт, ач холбогдол. Анхдугаар Үндсэн хуулийг боловсруулж баталгаажуулсан нь Монгол Улсын хөгжлийн түүхэн зайлшгүй үйл явдал болох тухай. Анхдугаар Үндсэн хуульд Монгол Улсын бүрэн эрхт байдал, тусгаар тогтнолыг баталгаажуулсан нь. Улс орны эдийн засаг, улс төр, нийгмийн болон хүний эрх, эрх чөлөөг тодорхойлсон Анхдугаар Үндсэн хууль, 1992 оны ардчилсан Үндсэн хуулийн заалтуудын эрх зүйн зарим харьцуулалт. Улс орны аюулгүй байдлыг хангах, батлан хамгаалах тухай, төрийн бэлгэ тэмдгийн тухай Үндсэн хуулийн заалтууд, тэдгээрийн ач холбогдол.

Түлхүүр үг: Үндсэн хууль, тусгаар тогтнол, эдийн засаг, улс төр, нийгэмшлийн үндэс, төрийн байгуулал, иргэдийн эрх, эрх чөлөө, сонгуулийн эрх.

The Constitution as the Supreme Document of Politics and Law

Munkhbat Sodnomdarjaa — 2025-12-25

This article explores the Constitution as the supreme political and legal document from the theoretical and methodological perspectives of political science. Works of Aristotle, Hobbes, Locke, and Grotius’s social contract theory play a significant role in laying the theoretical foundations of constitutionalism. There is a necessity to study the Constitution not merely from a legal perspective, but as a foundational document recognized and valid at the national level, serving as the basis for political, legal, social organization, and fundamental human rights. This paper aims to link the origins of Mongolian constitutionalism with historical traditions of statehood, cultural values, the Great Yassa law, and Jamsran Tseveen’s work “Ulsyn Erkh”. Furthermore, the Constitutions of Mongolia from 1924, 1940, 1960, and 1992 are analyzed as key political and legal documents.

Үндсэн хууль улс төр, эрхийн дээд баримт бичиг болох нь

Тус өгүүлэлд Үндсэн хуулийн улс төр, эрхийн дээд баримт бичиг болох тухай асуудлыг улс төрийн шинжлэх ухааны онол, арга зүйн үүднээс авч үзлээ. Үндсэн хуулийн онолын үндэс суурийг тавихад Аристотель, Хоббс, Локкийн бүтээлүүд, Гроцийн нийгмийн гэрээний онол чухал үүрэг гүйцэтгэсэн байдаг. Үндсэн хуулийг бид эрх зүйн талаас нь бус улс үндэсний хэмжээнд хүчин төгөлдөр үйлчилж, хүлээн зөвшөөрөгдөхүйц улс төр, эрх зүй, нийгмийн зохион байгуулалт, хүний эрхийн суурь баримт бичиг болох талаас нь судлах хэрэгцээ шаардлага байна. Өгүүллийн хүрээнд Монголын Үндсэн хуульт ёсны уг сурвалжийг төрт ёсны түүхэн уламжлал, үнэт зүйлс, их засаг хууль болон Жамсрангийн Цэвээний “Улсын эрх” бүтээлтэй холбон гаргаж ирэхийг зорилоо. Түүнчлэн 1924, 1940, 1960, 1992 оны Монгол Улсын Үндсэн хуулийг улс төр, эрхийн баримт бичиг баримт болох талаас авч үзлээ.

Түлхүүр үг: Үндсэн хууль, нийгмийн гэрээ, төр, иргэн, Үндсэн хуульт ёс, хүний эрхийн суурь үндэс.

The Ideology of the 1914 “Ulsiin Erkh” and Mongolia’s Proclamation of Human Rights

Enkhbadral Myagmar — 2025-12-25

110 years ago, Tseveen Jamsran created “Ulsiin erkh” by order of Namnansuren Tugs-Ochir, Prime Minister of the Bogd Khanate Mongolia. “Ulsiin Erkh” describes the sovereignty of Mongolia, the separation of powers, a bicameral parliament, elections, and human rights, so it is reasonable to consider it as the first draft of the constitution. The content of human rights in the “Ulsiin Erkh” was compared to that in the Mongolian constitutions of 1924, 1940, 1960, and 1992. The 15 articles on human rights in the “Ulsiin Erkh” were fully reflected in the 1992 Constitution. The ideology of the “Ulsiin Erkh” was assessed in relation to the historical context of the time and the views of its author, Tseveen Jamsran. The authors of the article aimed to present the development of modern Mongolian understanding of human rights not as starting from the 1990 democratic revolution, but from the writing and proclamation of human rights in 1914, marking a 110-year history. They sought to introduce this perspective into academic discourse and challenge the established narrative.

1914 оны “Улсын эрх” бүтээлийн үзэл санаа ба Монголчуудын хүний эрхийг тунхагласан нь

Олноо өргөгдсөн Богд хаант Монгол Улсын хамаг хэргийн бүгд ерөнхийлөн шийтгэх яамны тэргүүн сайд, Сайн ноён хан Т.Намнансүрэнгийн зарлигаар Ж.Цэвээний туурвисан Улсын эрх бүтээлийг 110 жилийн тэртээ улсын бүрэн эрхт байдлыг тодорхойлж, засаглал, эрх мэдлийн хуваарилалт хүрээг тогтоож, хоёр танхимт парламент, сонгуулийг тусгаж, эрх мэдлийн хяналт, тэнцэл хийгээд хүний эрхийг тунхагласнаар нь анхны үндсэн хуулийн төсөл гэж дүгнэх үндэслэлтэй тухайд уг өгүүлэлд хөндсөн. “Улсын эрх” бүтээл дэх хүний эрхийн агуулгыг Монгол улсын 1924, 1940, 1960, 1992 оны үндсэн хуулийн хүний эрхийн агуулгатай харьцуулсан бөгөөд улсын эрх бүтээл дэх хүний эрхийн 15 зүйл агуулга нь 1992 оны үндсэн хуульд бүрэн туссан байна. Бүтээлийн үзэл санааг тухайн цаг үеийн нөхцөл байдал болон уг бүтээлийг зохиогч Ж.Цэвээний үзэл санаатай уялдуулан дүгнэсэн. Уг өгүүллийн зохиогчид нь Монголчуудын орчин үеийн хүний эрхийн тухай ойлголт хөгжил 1990 оны ардчилсан хувьсгалаас эхтэй бус 1914 онд хүний эрхийг бичиж, тунхагласан буюу 110 жилийн түүхтэй болохыг бичиж эрдэм шинжилгээний эргэлтэд оруулах, тогтсон хандлагыг эвдэхийг зорьсон.

Түлхүүр үг: Үндсэн хууль, улсын эрх, үндэсний эрх чөлөөний хувьсгал, Үндсэн хуулийн төсөл, хүний эрх.

The Sovereignty of Mongolia in Early 20th Century and the Ideological Foundations of the First Constitution (1924)

Tuulaikhuu Enkhee — 2025-12-25

In studies concerning the international status of Mongolia in the early 20th century, it is frequently observed that Mongolia was not considered a subject of international law or, in practice, a state under international law. This perspective is based on the fact that the treaties concerning Mongolia concluded during 1912-1915 and 1921-1924. Such conclusions are largely the result of research focusing predominantly on assessing the political and security conditions of that time. However, this approach conflates and oversimplifies the concept of “sovereignty,” failing to distinguish its nuanced meanings within political science and international law. In other words, research in this field has not been developed from the perspective of international law. Therefore, this article seeks, first, to examine Mongolia’s international legal status in the early 20th century within the framework of international law and, subsequently, to interpret the ideological foundations of the First Constitution through the insights derived from this legal analysis.

XX зууны эхэн үеийн Монгол Улсын бүрэн эрхт байдал ба анхдугаар Үндсэн хуулийн үзэл санаа

XX зууны эхэн үеийн Монголын олон улсын статусын талаарх судалгаанд 1912-1915, 1921-1924 онд байгуулсан гэрээнүүдээр Монголын бүрэн эрхийг хүлээн зөвшөөрөөгүй учраас Монголыг олон улсын эрх зүйн субъект биш буюу хэрэг дээрээ олон улсын эрх зүйн дагуу улс биш байсан гэж үзэх нь олонтоо ажиглагддаг. Энэ нь тухайн үеийн нөхцөл байдлыг улс төр, аюулгүй байдлын талаас үнэлэхэд судалгаа шинжилгээний ажил түлхүү хийгдэж ирсэнтэй холбоотой. Ингэхдээ “бүрэн эрхт байдал” гэх нэр томьёоны улс төрийн шинжлэх ухаан болон олон улсын эрх зүйд ялгаатай утга илтгэдгийг үл харгалзсан, шууд хамтатган дүгнэсэн шинжтэй байна. Өөрөөр хэлбэл энэ чиглэлд үнэндээ олон улсын эрх зүйн үүднээс судалгаа хөгжөөгүй. Иймээс өгүүлэлд эхлээд XX зууны эхэн үеийн Монгол Улсын статусыг олон улсын эрх зүйн үүднээс авч үзэх, дараагаар нь энэ суурин дээр Анхдугаар Үндсэн хуулийн үзэл санааг тайлбарлахыг зорив.

Түлхүүр үг: Улс, бүрэн эрхт байдал, тусгаар тогтнол, олон улсын эрх зүй, Үндсэн хууль.

Mongolia’s Constitutional Evolution in 100 Years: Reflections on Socialist and Democratic Eras

Soni Sharad Kumar — 2025-12-25

A century has passed since Mongolia embarked on its constitutional evolution in 1924 when the first constitution was adopted. The 1924 constitution, for the first time, set the tone for the constitutional form of governance by laying down the legal frame-work of the political regime of what came to be known as the Mongolian People’s Republic. This marked the beginning of the socialist era in the history of postindependence Mongolia with Mongolian People’s Revolutionary Party ruling the government under the system of a one-party rule. The second and third constitutions were adopted in 1940 and 1960 respectively. While the 1940 constitution emphasized on non-capitalist lines with subsequent development into socialism, the 1960 constitution proclaimed the attainment of socialism until it was amended in 1990 to approve a pluralistic democracy with a multi-party system. Consequently, a new constitution, the fourth one since 1924, was adopted in 1992. By employing an electoral democracy and dissolving the Mongolian People’s Republic, this constitution marked an unambiguous departure from the socialist era, particularly in terms of Soviet influence and entered into a democratic era. It is in this background that the main objective of the present work is to reflect upon Mongolia’s constitutional evolution during socialist and democratic eras in a comparative perspective. It critically reviews the notions behind constitutional amendments and their implications for the political landscape of Mongolia in a long span of 100 years. It argues that although the constitutions of the two eras remain quite different in terms of convergence, they do provide a clear picture of what the country’s political system was during its Soviet past and its appearance in the present in terms of socialist versus democratic credentials.

Constitutional Revolution in Mongolia: Is the 1924 Constitution Truly the First Constitution?

Bayanbaatar Batbayar — 2025-12-25

Examining the historical development of the Constitution of Mongolia reveals a distinctly unique landscape. Shortly after restoring independence in 1911, concrete steps were undertaken to transition to a constitutional order, establish constitutional institutions, and implement them in practice; however, these efforts were not fully realized due to the societal transitions of the era and the exceedingly complex and critical political circumstances. Nevertheless, this process, in one respect, served as preparatory measures for shifting to a constitutional framework, creating the requisite preconditions, and thereby opening broad opportunities to dismantle the feudal system in the subsequent state era, effectuate a constitutional revolution, and thereafter establish and enforce an uncodified Constitution. In this manner, a constitutional revolution occurred in Mongolia, resulting in the adoption of an uncodified Constitution that operated for a brief yet defined period before yielding to a written Constitution. This sequence can be analyzed and substantiated within the bounds of specific evidentiary materials. Accordingly, this article addresses a historical overview of the evolution of Mongolia’s Constitution and endeavors to elucidate the establishment and implementation of the uncodified Constitution, grounded in particular legal documents. A profound conceptual distinction exists between merely possessing a document titled a “Constitution” and genuinely operating under a Constitution. Thus, this work undertakes an analysis of the uncodified Constitution and its delineated content, offering an interpretation from the standpoint of the Constitution’s essential nature and underlying principles. The outcome aims to introduce a novel perspective to prevailing doctrinal views and stimulate scholarly discourse.

Үндсэн хуулийн хувьсгал Монголд: 1924 оны Үндсэн хууль анхны Үндсэн хууль мөн үү?

Монгол Улсын Үндсэн хуулийн хөгжлийн түүхээс харвал ихээхэн өвөрмөц дүр зураг харагддаг. 1911 онд тусгаар тогтнолоо сэргээсний дараахан үндсэн хуульт байгуулалд шилжих, үндсэн хуулийн байгууллыг тогтоох, практикт нэвтрүүлэх бодит алхмыг хийсэн боловч түүнийгээ бүрэн дүүрэн хэрэгжүүлж чадаагүй нь тухайн үеийн нийгмийн шилжилт, улс төрийн нэн ээдрээтэй, эгзэгтэй нөхцөл байдлаас шалтгаалсан хэрэг байлаа. Гэвч энэ нь нэг талаар үндсэн хуульт байгуулалд шилжих бэлтгэл алхам, урьдач нөхцөлийг бүрдүүлж, дараагийн төрийн үед хамжлагат ёсыг халж, үндсэн хуулийн хувьсгал хийх, улмаар нэгдмэл бус Үндсэн хуулийг тогтоон хэрэгжүүлэх өргөн боломжийг нээж өгсөн юм. Ийнхүү Монгол Улсад үндсэн хуулийн хувьсгал хийж, түүний үр дүнд нэгдмэл бус Үндсэн хууль батлагдан, богино боловч тодорхой хугацаанд хэрэгжиж, бичмэл Үндсэн хуульд халаагаа өгсөн билээ. Үүнийг тодорхой баримтуудын хүрээнд анализ хийн нотлох боломжтой. Иймд энэ өгүүлэлд Монголын Үндсэн хуулийн хөгжлийн түүхэн тоймыг хөндөж, нэгдмэл бус Үндсэн хуулийг тогтоон хэрэгжүүлсэн асуудлыг тодорхой эрх зүйн баримтад түшиглэн гаргахыг эрмэлзэв. Үндсэн хууль гэх нэртэй баримт бичигтэй байх, Үндсэн хуультай байх гэдгийн хооронд сэтгэлгээний асар том ялгаа бий. Иймд нэгдмэл бус Үндсэн хууль, түүгээр тодорхойлогдож буй агуулгын хүрээнд шинжилгээ хийж, Үндсэн хуулийн мөн чанар, үзэл санааны үүднээс тайлбарлах оролдлого хийлээ. Үүний үр дүнд өнөөгийн тогтсон үзэл хандлагад нэгэн шинэ санааг танилцуулж, хэлэлцүүлэг өрнүүлэхийг зорив.

Түлхүүр үг: Үндсэн хууль, нэгдмэл Үндсэн хууль, нэгдмэл бус Үндсэн хууль, Үндсэн хуулийн хувьсгал, Үндсэн хуулийн үзэл санаа, Монгол Улсын Үндсэн хуулийн хөгжил.

From Marx to Montesquieu: Differences between Socialist and Liberal Constitutionalism

Küpper Herbert — 2025-12-25

Socialist constitutions very much looked like their Western counterparts: a written document on the top of the legal hierarchy with state principles, rules on state organisation and basic rights. Despite the similar appearance, in content they were fundamentally different from liberal documents. The most important difference was the compulsory ideology and its guardian, the Communist Party (CP). Elections did not function to award a political choice but to legitimise the rule of the CP. The ideology required the subordination of the state and its law, including the constitution, under the tutelage of the CP. Formally relying on Rousseau, socialist constitutionalism rejected all checks and balances, advocating a ‘socialist division of labour’ among state organs. The hyper-centralised ‘monolithic’ state did not accept any separation of powers, neither horizontal nor vertical. Basic rights were interpreted as granted by the state and could be exercised only in a way the CP accepted.
When socialism ended, most states wanted to establish a liberal democracy, true human rights and freedoms, a market economy, and a rule of law. This required a shift from socialist to liberal constitutionalism. The most important change was the abolition of the compulsory ideology and the acceptance of political pluralism. This entailed a new quality of individual political rights and freedoms such as the liberty to form or join parties. The socialist state had to be decentralised by, inter alia, the introduction of a separation of powers and checks and balances, and by restoring local and other autonomy. Replacing a planned by a market economy required a new quality of individual economic and social rights as well as a re-definition of the economic role of the state. Finally, constitutional rights had to be re-defined as a true empowerment of the individual. These changes were essential for the creation of the rule of law.

Analyzing the Constitution of Mongolia from Theoretical and Methodological Approach of Constitutional Economics

Selenge Khayankhyarvaa — 2025-12-25

It has been 100 years since the Mongolian People’s Republic adopted its first Constitution and laid the foundation for constitutional development. Although Mongolia has been steadily developing along the lines of democratic constitutionalism and is undergoing political, social, and economic reforms, socio-economic development has not reached a certain level of development, which creates a need to analyze the current provisions of the Constitution. Therefore, within the scope of the topic “Analyzing the Constitution of Mongolia from theoretical and methodological approach of Constitutional Economics”, the provisions related to economic legal regulations of the Mongolian Constitution are considered from a historical perspective and the current provisions of the Constitution are analyzed based on the theoretical and methodological approach of Constitutional Economics. Also, based on the theory of constitutional economics and the methodology of game theory, an attempt has been made to identify the weaknesses of the provisions related to the economic regulations of the Mongolian Constitution and to determine ways to improve them, which is of theoretical and practical significance.

Монгол Улсын Үндсэн хуульд Үндсэн хуулийн эдийн засгийн онол - арга зүйн үүднээс дүн шинжилгээ хийх нь

БНМАУлс нь анхдугаар Үндсэн хуулийг баталж, үндсэн хуульт ёсны хөгжлийн үндэс суурь тавигдсанаас хойш 100 жил болжээ. Монгол Улс нь ардчилсан үндсэн хуульт ёсны чиг хандлагаар тууштай хөгжиж, улс төр, нийгэм, эдийн засгийн өөрчлөлт шинэчлэлийг хийж байгаа ч, нийгэм – эдийн засгийн хөгжил тодорхой түвшинд хүрээгүй байх тул өнөөгийн Үндсэн хуулийн эрх зүйн зохицуулалтад дүн шинжилгээ хийх шаардлагыг бий болгож байна. Иймд “Монгол Улсын Үндсэн хуульд Үндсэн хуулийн эдийн засгийн онол – арга зүйн үүднээс дүн шинжилгээ хийх нь” илтгэлийн хүрээнд Монгол Улсын Үндсэн хуулийн эдийн засгийн эрх зүйн зохицуулалтыг түүхэн үүднээс авч үзэхээс гадна Үндсэн Хуулийн эдийн засгийн онол – арга зүйд тулгуурлан өнөөгийн Үндсэн Хуулийн эдийн засгийн зохицуулалтад дүн шинжилгээ хийсэн болно. Үндсэн хуулийн эдийн засгийн онол болон тоглоомын онол арга зүйд үндэслэн Үндсэн хуулийн эдийн засгийн зохицуулалтын сул талыг илрүүлж, түүнийг сайжруулах арга замыг тодорхойлсон явдал нь онол – практикийн чухал ач холбогдолтой юм.

Түлхүүр үг: Эдийн засаг, санхүү, Үндсэн хууль, Үндсэн хуулийн эдийн засаг, Үндсэн хуулийн хязгаарлалт.

A Problem of Executive Branch: Reforms of Government Agency System

Mashbat Otgonbayar — 2025-12-25

After being elected in 2016, U.S. President Donald Trump stated, “When I become President, I have the right to do whatever I want,” which sparked considerable criticism and raised several questions that need to be examined. The core of all these issues lies in the development of the government administrative system, which is the main focus of this article. Although it was essential to reform the communist government administrative system to operate in accordance with the Constitution and within a democratic society, the extent and manner of these reforms became a matter of arbitrary decision-making. The political party that won the election approached the issue with narrow interests, which has continually deformed the system of government administration. If we consider development as a process that naturally organizes itself, then any distorted system will gradually adapt to the social reality, its bottlenecks will eventually be resolved, and it will begin to fulfill its fundamental functions. This characteristic can also be observed in our own case.

Гүйцэтгэх эрх мэдлийн зарим асуудал: Төрийн захиргааны байгууллагын системийн төлөвшил

АНУ-ын Ерөнхийлөгч Дональд Трамп 2016 онд сонгогдсоныхоо дараа “Би Ерөнхийлөгч болохоороо хүссэн болгоноо хийх эрхтэй” ¹ гэж ярьсан нь нэлээн олон шүүмжлэл дагуулсан бөгөөд нягтлах ёстой хэд хэдэн асуудлыг дэвшүүлсэн. Энэ бүх асуудлын зангилаа нь төрийн захиргааны байгууллагын системийн төлөвшилд орших юм гэдгийг тайлбарлахад энэ илтгэлийн зорилго оршино. Төрийн захиргааны байгууллагын социалист системийг Үндсэн хуулийн дагуу, ардчилсан нийгэмд нийцэн ажиллуулахын тулд тодорхой шинэчлэл хийх нь зайлшгүй байсан боловч хэр хэмжээнд хэрхэн хийх вэ гэдэг дур зоргын асуудал болж сонгуульд ялсан улс төрийн хүчин явцуу сонирхлоор хандаж ирсэн явдал төрийн захиргааны байгууллагын системийг ямагт зэрэмдэглэсээр иржээ. Хөгжил гэдэг аяндаа цэгцрэх хөдөлгөөн гэвэл ямар ч хазгай зэрэмдэг систем нийгмийн бодит байдалдаа аажим уусан нутагшиж, гацаа нь яваандаа арилж, үндсэн үүргээ гүйцэтгэж эхэлдэг онцлог манай тохиолдолд ч бас ажиглагддаг.

Түлхүүр үг: Үндсэн хууль, төрийн захиргааны шинэчлэл, агентлагийн систем, Нийтийн шинэ менежмент.

Significance Articles of Education in Constitutional Framework - Through a comparison of the Constitution of Japan and the Constitution of the Empire of Japan -

Matsui Hiroshi — 2025-12-25

This thesis examines the articles related to education in two types of constitutions in Japan. The history of modern constitution in Japan dates back to 1889, 135 years ago. The Constitution of the Empire of Japan established in 1889 for building the constitutional regime and respond to pressures from the Western powers, known as “The Meiji Constitution” after the name of the era at that time, was the Constitution granted by the Emperor. The Meiji Constitution inherited the Prussian Constitution (1848/1850) that contained many articles on education, but The Meiji Constitution itself did not contain any articles on education. Conversely, the current Constitution of Japan established in 1946 which is formally revised of The Meiji Constitution has multiple provisions regarding education, but the Constitution of the United States, on which it is based, has no provisions on education due to its federal structure. Of course, these differences arise from the social or political backgrounds, particularly legal inheritances to each constitution. Therefore, in this thesis, to explore the following points: (1) despite having inherited the Prussian Constitution, the reasons why there were no articles on education in The Meiji Constitution and how educational activities were carried out under those circumstances, (2) the features of the provisions about education in the current Constitution and the educational system based on them, and (3) the significance of positioning education in the Constitution through a comparison of the two, additionally, clarifying the differences of the meaning between articles of education under the Imperial Constitution and those under the Democratic Constitution, and examine the pros and cons of constitutional control over education.

Үндсэн хуулийн тогтолцоо дахь боловсролын тухай заалтуудын ач холбогдол - Японы Үндсэн хууль болон Японы эзэнт гүрний Үндсэн хуулийн харьцуулсан судалгаа -

Constitutions of The Mongolian People’s Republic Ratified in 1924, 1940 and 1960 as the Determiners of State Economy Development and its Tendency

Punsaldulam Bor — 2025-12-25

Being of Mongolians who had had pastoralism for thousands of years changed at the end of the XIX century and new economy styles were established. Mongolia included in the world market by its livestock, livestock raw materials and natural wealth making livestock breeders to be divided by their capital owning amount. Camel caravan transportation, land and camel renting, hay making and usury had appeared among the Mongolians instead of their traditional pastoralism. People who developed these new economic forms had widened the market relations. Mongolia that declared its state independence at the beginning of the XX century had policy to develop its homeland as the countries where modern culture, education, industry had been developed intensively admitted different property rights for the economy in their constitutions ratified in 1924 and 1940. The constitution ratified in 1960 admitted the state and cooperation property rights in the economic relations and confirmed the jurisprudence base for the planned development of the state economy.

БНМАУ-ын 1924, 1940, 1960 оны Үндсэн хууль: Улс орны эдийн засгийн хөгжил, чиг хандлага

Олон мянган жил нүүдлийн мал аж ахуй голлон эрхэлж ирсэн монголчуудын аж байдал ХIX зууны эцсээс өөрчлөгдөн аж хуйн шинэ хэвшлүүд үүсэн бий болж байв. Монгол орон дэлхийн зах зээлд мал, малын гаралтай түүхий эд, болон байгалийн баялгаараа татагдан орохын хамт малчин ардын дотор хөрөнгө чинээний байдлын ялгаа улам бүр нэмэгдэж байв. Монголчууд уламжлалт аж ахуй, мал сүргээ адуулахын зэрэгцээ жин тээх, газар, мал (хөсөг уналгын) түрээслэх, хадлан эрхлэх, мөнгө хүүлэх болсон байна. Эдгээр нь аж ахуйн хүрээнд шинэ хэлбэр үүсгэж, түүнийг эрхлэх хөтлөх хүмүүсийг бий болгож, улмаар зах зээлийн харилцаа тэрлэн хөгжиж байв. ХХ зууны эхээр төрийн тусгаар тогтнолоо зарлан тунхагласан Монголын төрөөс улс орноо орчин цагийн соёл боловсрол, аж үйлдвэр хөгжсөн дэлхийн улс орнуудын адил хөгжүүлэх бодлогыг тууштай баримтлан, хөгжүүлэхийг эрмэлзэн 1924, 1940 оны Үндсэн хуулиуд эдийн засаг дахь өмчийн олон хэлбэрийг хүлээн зөвшөөрч байв. 1960 онд батлагдсан Үндсэн хууль тус улсын эдийн засгийн харилцаанд улсын болон хоршооллын өмчийн хэлбэрийг батлан, улс ардын аж ахуйг нэгдсэн төлөвлөгөөтэй хөгжүүлэх хууль эрх зүйн үндсийг баталгаажуулжээ.

Түлхүүр үг: Эдийн засаг, шинэ хэлбэр, төлөвлөгөө, удирдлага, хөдөө аж ахуй, хөгжил.

The Right to Engage Private Enterprise under the Constitution and the Challenges within its Legal Framework

Davaanyam Gankhuyag — 2025-12-25

More than thirty years have passed since Mongolia transitioned to a market economy. In this context, the Constitution of Mongolia guarantees the right and freedom to engage in private economic activity under Article 16.4, establishing a constitutional foundation for civil and commercial relations. To ensure the realization of this constitutional right and freedom, Mongolia has adopted and implemented a number of fundamental laws within the framework of commercial forms, including the Act on Enterprises of 1991, the Act on Partnerships and Companies of 1995, and the Act on Companies of 1999, as well as within the sphere of commercial transactions through the Civil Code of 1994 and the revised Civil Code of 2002. As a result, commercial activity has expanded rapidly: gross domestic product has increased by approximately fifteen to sixteen times, and the total number of companies, partnerships, and individual traders has exceeded 100,000. Nevertheless, significant challenges persist within the legal framework intended to safeguard the right and freedom to conduct private economic activity. In terms of commercial forms, first, the legal status of individual traders has not been formally recognized or adequately regulated; second, partnerships, as the primary form of closely held joint business forms, have largely disappeared in practice; and third, although 99.8% of all operating companies and approximately 90% of the top 100 enterprises are organized as limited liability companies, the current Act on Companies remains predominantly oriented toward regulating public joint-stock companies. Furthermore, in the area of commercial transactions, the legal framework does not sufficiently reflect key concepts aimed at ensuring transactional security, such as types of commercial agents (e.g., managers, sales representatives) and the doctrine of apparent authority. As a result, contractual trust has weakened and transaction costs in the market have increased significantly. By contrast, in countries with highly developed market economiessuch as Germany, France, Japan, and South Korea—the legal regulation of commercial forms encompassing individual merchants, partnerships, and companies has been well established. In addition, these jurisdictions have developed comprehensive systems of commercial representation and have codified the concept of apparent authority to enhance the reliability of commercial transactions. Accordingly, in order to effectively realize the constitutionally guaranteed right and freedom to engage in private economic activity in Mongolia, it is necessary to improve the regulation of commercial forms and commercial transactions by drawing on the experience of countries with advanced market economies.

Үндсэн хууль дахь хувийн аж ахуй эрхлэх эрх, түүний эрх зүйн орчны хүрээнд тулгамдаж буй асуудал

Монгол Улс нь олон хэвшил бүхий зах зээлийн эдийн засгийн харилцаанд шилжсэнээс хойш 30 гаруй жил өнгөрчээ. Улмаар хувийн аж ахуйн эрхлэх эрхийг Үндсэн хуулийн арван зургаадугаар зүйлийн 16.4-т баталгаажуулсан. Өнөөг хүртэлх хугацаанд хувийн аж ахуйн эрхлэх эрхийг хангах үүднээс зохион байгуулалтын хэлбэрийн хүрээнд 1991 оны Аж ахуйн нэгжийн тухай хууль, 1995 оны Нөхөрлөл компанийн тухай хууль, 1999 оны Компанийн тухай хууль, арилжааны гэрээ хэлцлийн хүрээнд 1994 оны Иргэний хууль, 2002 оны Иргэний хууль зэрэг суур хуулиудыг баталж, мөрдүүлжээ. Үүний үр дүнд худалдаа арилжааны цар хүрээ хурдацтай нэмэгдэж, дотоодын нийт бүтээгдэхүүн (цаашид, ДНБ)-ий хэмжээ 1990 оноос хойш өнөөг хүртэл 15-16 дахин өссөн бол компани, нөхөрлөл, хувиараа арилжаа эрхлэгчдийн тоо нийлээд 100,000 давсан байна. Гэсэн хэдий ч, хувийн аж ахуй эрхлэх эрхийг хангах хүрээнд дараах асуудлууд тавигдсан хэвээр байна. Нэгдүгээрт, арилжааны гэрээ хэлцлийн хүрээнд гэрээний баталгаат байдлыг хангахад чиглэсэн тусгайлсан хууль тогтоомж, арилжааны төлөөллийн төрлүүд(manager, salesman etc.,), илэрхий бүрэн эрх(apparent authority)-ийн сургаал бүрдээгүйтэй холбоотойгоор гэрээний итгэл буурч, зах зээл дээр хэлцлийн зардал(transaction cost) үлэмж хэмжээгээр нэмэгдсэн. Хоёрдугаарт, зохион байгуулалтын хэлбэрийн хүрээнд хувиараа арилжаа эрхлэгчийн статусыг хүлээн зөвшөөрөөгүй, нөхөрлөлийн хэлбэрийн практик хэрэглээ бэхжээгүй, Компанийн хуулийн зохицуулалт хөрсөндөө буугаагүй буюу бодит байдалд нийцээгүй. Гуравдугаарт, хувийн аж ахуйн үйл ажиллагаанд төр хөндлөнгөөс оролцох үзэгдэл гарсаар байна. Харин зах зээлийн эдийн засаг өндөр хөгжсөн Герман, Франц, Япон, Солонгос зэрэг улсад хувийн аж ахуйн эрхлэх эрхийг хангах үүднээс арилжааны гэрээ хэлцэлд холбогдох тусгайлсан хэм хэмжээ, хууль тогтоомжийг баталж мөрдүүлсэн байхаас гадна, зохион байгуулалтын хэлбэр болон аж ахуйн өөрийгөө засаглах эрхийг баталгаажуулахад онцгойлон анхаардаг байна.

Түлхүүр үг: Хувийн аж ахуй эрхлэх эрх, гэрээний чөлөөт байдал, гэрээний баталгаатай байдал, гэрээний итгэл, хэлцийн зардал.

The Right of Citizens to Protect Their Health, Receive Medical Care or Social Health Care Services

Chuluuntsetseg Ochirjantsan — 2025-12-25

As social classes began to change and reform, natural historical development became more sophisticated and the issue of human rights continued to strengthen and consolidate the social situation. In this way, natural rights formed the respectability of human rights in the development of human rights and created the opportunity to create a new dimension of the relationship between the individual and the state. Human rights are a value of social development because they contain inseparable characteristics from humans. In other words, one of the factors that makes the rule of law a reality is that it has strengthened human rights and freedoms in social relations. The fundamental rights enshrined in the Constitution are based on human rights, and human rights and freedoms have been strengthened as positive rights in the historical process of the Constitution and its legal development. One of these is the right of citizens to have their health protected and to receive medical care. Within the framework of this right, the issue of public health care and services is raised, and how it is implemented in our country is analyzed, how the implementation of state policies is regulated, and the main conditions that create negative consequences depending on the characteristics of individual lifestyles in society. In addition, the rights and responsibilities of relevant subjects in implementing mechanisms for ensuring and protecting human rights, sources, types and forms of public health services, the possibility of implementing their legal regulations, and influencing factors were determined, specific areas of care provision and current needs for food security were determined, and surveillance research on related issues was attempted to produce results. In today’s globalized world, as people age, public health care and services become more necessary, and creating opportunities for physical and mental health has become the moral duty of every citizen.

Иргэний эрүүл мэндээ хамгаалуулах, эмнэлгийн тусламж авах эрх буюу нийгмийн эрүүл мэндийн тусламж үйлчилгээ

Нийгмийн анги давхарга хувьсан өөрчлөгдөж шинэчлэгдэх тусам жам ёсны түүхэн хөгжил улам боловсронгуй болж хүний эрхийн асуудал нь нийгмийн байдлыг бататган бэхжүүлэх шинжийг бий болгосоор байв. Ингэснээр жам ёсны эрх нь хүний эрхийн төлөвшилд хүний эрхийн дээдлэгдэх чанарыг бүрдүүлж, хувь хүн ба төр хоорондын харилцааны шинэ хэмжүүрийг бий болгох боломжийг бүрдүүлсэн. Хүний эрх нь хүнээс салшгүй шинжийг агуулж байдгаараа нийгмийн хөгжлийн үнэт зүйл болж өгдөг. Өөрөөр хэлбэл, эрх зүйт төр хэлбэржин тогтнох нэг хүчин зүйл нь нийгмийн ухамсарт харилцаанд хүний эрх, эрх чөлөөг бататгаж өгсөн явдал юм. Үндсэн хуульд тусгагдсан үндсэн эрхүүд хүний эрх дээр суурилж, Үндсэн хууль болон түүний эрх зүйн хөгжлийн түүхэн явцад хүний эрх, эрх чөлөөг позитив хэм хэмжээгээр бэхжүүлсэн. Үүний нэг нь иргэд эрүүл мэндээ хамгаалуулах, эмнэлгийн тусламж авах эрх юм. Энэхүү эрхийн хүрээнд нийгмийн эрүүл мэндийн тусламж, үйлчилгээний асуудал хөндөгдөж, манай улсад хэрхэн хэрэгжиж байгаад дүн шинжилгээ хийх, төрийн бодлогын хэрэгжилт яаж зохицуулагдаж байгаа болон нийгэмд хувь хүний амьдрах хэв маягын онцлогоос шалтгаалж сөрөг үр дагаврыг бий болгох үндсэн нөхцлийг судлахыг зорилоо. Мөн хүний эрхийг хангах, хамгаалах механизмыг хэрэгжүүлэхэд холбогдох субъектүүдийн эрх үүрэг, эх сурвалж, нийгмийн эрүүл мэндийн үйлчилгээний төрөл, хэлбэр, түүний эрх зүйн зохицуулалтыг хэрэгжүүлэх боломж, нөлөөлж буй хүчин зүйлүүдийг тодорхойлох, тусламж үйлчилгээ үзүүлэх тодорхой чиглэл, хүнсний аюулгүй байдлын өнөөгийн хэрэгцээ шаардлагыг тодорхойлох, холбогдох асуудалд тандалтын судалгаа хийн үр дүн гаргахыг оролдлоо. Дэлхий ертөнц глобальчлагдаж байгаа өнөө үед хүний насжилт ихсэх тусам нийгмийн эрүүл мэндийн тусламж, үйлчилгээ илүү шаардлагатай болж, бие махбодь, оюун ухааны эрүүл байх боломжийг бүрдүүлэх нь иргэн бүрийн журамт үүргээр хэрэгжих болсон.

Түлхүүр үг: Эрүүл мэндээ хамгаалуулах ба хамгаалах, эмнэлгийн тусламж авах, нийгмийн эрүүл мэнд, нийгэм-сэтгэц зан үйл, хүнсний аюулгүй байдал, хүнсний бүтээгдэхүүний илчлэг.

Guarantees of Environmental Rights in the Constitution and Their Characteristics

Sukhchuluun Sukhbaatar — 2025-12-25

This article will clarify the relevant provisions of the Mongolian Constitution, adopted on January 16, 1992, that guarantee environmental rights, and will then elaborate on the specifics of these rights as reflected in the Constitution. For example, this article explains that the Mongolian Constitution, in guaranteeing environmental rights, addresses three legal aspects: 1) the fundamental rights of citizens; 2) the sacred obligations of citizens; and 3) the obligations of the state. Additionally, the aspect of ensuring environmental rights as a procedural right was introduced through the amendments to the Constitution of Mongolia, adopted on November 14, 2019.

Үндсэн хууль дахь хүрээлэн байгаа орчны эрхийн баталгаа, түүний онцлог

Энэхүү өгүүлэлд 1992 оны 1 дүгээр сарын 13-ны батлагдсан Монгол Улсын Үндсэн хуульд хүрээлэн байгаа орчны эрхийн баталгааг бүрдүүлсэн холбогдох зүйл заалтыг тодруулах, улмаар тус эрхийг Монгол Улсын Үндсэн хуульд тусгасан онцлогийн талаар дэлгэрүүлэн авч үзэх болно. Тухайлбал, Монгол Улсын Үндсэн хуульд хүрээлэн байгаа орчны эрхийн баталгааг бүрдүүлэхдээ 1) иргэний үндсэн эрх; 2) иргэний журамт үүрэг; 3) төрийн хүлээх үүрэг гэсэн гурван талаас нь хуульчилсан онцлогтой болохыг энэхүү илтгэлд өгүүлсэн болно. Мөн хүрээлэн байгаа орчны эрхийн баталгааг бүрдүүлэхдээ хүрээлэн байгаа орчны эрхийг процессын шинжтэй эрх болох талаас нь баталгааг бүрдүүлэх тухай үзэл санаа 2019 оны 11 дүгээр сарын 14- ний өдөр батлагдсан Монгол Улсын Үндсэн хуульд оруулсан нэмэлт өөрчлөлтийн хүрээнд хийгдсэн онцлогтой.

Түлхүүр үг: Хүрээлэн байгаа орчин, байгаль орчин, эрүүл, аюулгүй орчин.

Impacts of the Constitutional Law on Private Law and Their Interrelationship

Buyankhishig Bat-Erdene — 2025-12-25

The Constitution of Mongolia is the supreme source of legislation and has a significant impact on all areas of the country, including private law. In this report, I intend to define the role and influence of the Constitution in personal law and explain it with examples. Some specific provisions of the Constitution are selected and in the process of explaining in detail how these provisions affect the areas of private law, process mechanisms and laws related to the implementation of the right are studied and a few practical examples are considered. In this context, the interrelationship between the Constitution and private law will be reviewed in general, and the improvement of the system for monitoring the compliance of private law norms with the National Constitution is concluded as a condition for the rapid development of private law.

Хувийн эрх зүй дэх Үндсэн хуулийн нөлөө, харилцан хамаарал

Монгол Улсын Үндсэн хууль нь хууль тогтоомжийн дээд эх сурвалж бөгөөд улсын бүхий л салбарт, тэр дундаа хувийн эрх зүйд чухал нөлөө үзүүлдэг. Энэхүү илтгэлээр Үндсэн хуулийн хувийн эрх зүй дэх үүрэг, нөлөөг тодорхойлох, жишээгээр баяжуулан тайлбарлах зорьсон. Үндсэн хуулийн зарим тодорхой заалтыг сонгон авч, эдгээр заалтууд хувийн эрх зүйн аль салбарт хэрхэн нөлөөлдөг болохыг нарийвчлан тайлбарлах явцад тухайн эрхийг хэрэгжүүлэхтэй холбоотой процессын механизм, хууль тогтоомжийг судлах ба цөөн тооны практик жишээг авч үзнэ. Энэ хүрээнд Үндсэн хууль ба хувийн эрх зүйн харилцан хамаарлыг ерөнхийд нь дүгнэх ба хувийн эрх зүйн хэм хэмжээг Үндсэн хуульд нийцэж буй эсэхийг хянах тогтолцоог боловсронгуй болгох нь хувийн эрх зүйн хурдацтай өөрчлөлтийг хянах үндсэн нөхцөл юм.

Түлхүүр үг: Эрх зүйн нормын шатлал (нормын иерархи), ерөнхий заалтуудаар дамжих Үндсэн хуулийн шууд бус үйлчлэл, эрх зүйн хэм хэмжээ тодорхой байх зарчим, хувийн эрх зүй дэх тэгш хандах зарчим, өмчийн эрхийн Үндсэн хуулийн хамгаалалт, хувийн эрх зүйн хууль тогтоомжийн Үндсэн хуультай нийцлийн хяналт, хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааг түдгэлзүүлэх

The Use of Artificial Intelligence in the Judiciary: Constitutional Scope and Constraints

Sarantuya Tserenbaltav — 2025-12-25

This article examines the forms and substance of artificial intelligence and briefly addresses the criteria for its compliance with constitutional principles. Based on common examples of the use of artificial intelligence in courts, it analyzes how ethical considerations and emotional responses can be taken into account in judicial decision-making, and therefore whether it is possible to reach fair decisions without violating human rights. The article leaves open the question of who should bear ultimate responsibility for the judicial decision-making software: the lawyer or the software developer.

Хиймэл оюун ухааныг шүүхэд ашиглах нь: Үндсэн хуулийн хүрээ, хязгаар

Уг нийтлэлд хиймэл оюун ухааны хэлбэр болон агуулгыг авч үзэхийн зэрэгцээ үндсэн хуульд нийцэх шалгуур нь ямар байх талаар товч хөндөнө. Мөн хиймэл оюун ухааныг шүүхэд ашигласан зарим нийтлэг жишээнд үндэслэн, шийдвэр гаргахад ёс зүй болон сэтгэл хөдлөлийн хариу урвалыг хэрхэн тооцох, харгалзах, үүгээрээ хүний эрхийг зөрчихгүй, шударга шийдвэр гаргах боломжтой эсэх асуудалд дүгнэлт өгнө. Шүүхийн шийдвэр гаргах програм хангамжийн эцсийн хариуцлагыг хэн үүрэх вэ: хуульч уу, программ хөгжүүлэгч үү? гэсэн асуултыг уншигчдад нээлттэй үлдээнэ.

Түлхүүр үг: Үндсэн хууль, шүүх, хүний эрх, хиймэл оюун ухаан, легитим чанар, ёс зүй, хариуцлага.

The Impact of the Constitutional Court's Decision

Udval Vanchig — 2025-12-25

It has been half a century since the development trends of the countries have been determined by the scope of implementation of the Constitutionalism. The implementation of the constitutionalism, as well as the democratic political system, requires many factors, causes and conditions, such as social stability, unity diversity, social awareness and legal culture. Of these, constitutional regulation mechanism is the most important for the implementation of constitutionalism principles. The constitutional regulation mechanism (system) is a factor limiting the unrestricted authority of the state and a unique medium that stops attempts to violate constitutionalism legal principles. The purpose of this study is to article and analyze the role of the Constitutional Court in strengthening constitutionalism, based on the legal theory and principles of the Constitution and constitutional process, on the ground of international comparative legal research, to determine future trends, to improve the legal environment related to the consequences of the Constitutional Court’s decision and its implementation, and to study and develop the methodology of the interpretation of the Constitution and the methodology of constitutional law application.

Үндсэн хуулийн цэцийн шийдвэрийн үр нөлөө

Үндсэн хуульт ёсны хэрэгжилт хэр байгаагаас улс орнуудын хөгжлийн чиг хандлагыг тодорхойлох болсоор багагүй хугацааг үдэж байна. Үндсэн хуульт ёсны хэрэгжилт, мөн улс төрийн адчилсан тогтолцоо нь нийгмийн тогтвортой байдал, нэгдмэл болон олон талт шинж, нийгмийн ухамсар ба эрх зүйн соёл зэрэг олон хүчин зүйл, шалтгаан, нөхцөлийг шаарддагийн дотор Үндсэн хуульт ёсны зарчмын хэрэгжилтэд тулгуур ач холбогдолтой нь Үндсэн хуулийн хяналтын механизм юм. Үндсэн хуулийн хяналтын механизм (тогтолцоо) нь төрийн хэмжээлшгүй эрх мэдлийг хязгаарлах хүчин зүйл бөгөөд Үндсэн хуульт ёсны болон хууль ёсны зарчмыг зөрчих оролдлогыг таслан зогсоодог өвөрмөц хэрэгсэл юм. Үндсэн хуульт ёсны үндсэн баталгаа болох Үндсэн хуулийн цэцийн маргаан хянан шийдвэрлэх үйл ажиллагааг боловсронгуй болгон гарч буй шийдвэрийн үндэслэлийг сайжруулах, гаргаж буй шийдвэрээрээ Үндсэн хуулийг тайлбарлах, Үндсэн хуулийн хэрэгжилтийг хангуулах эрх хэмжээг өргөтгөх зэрэг нэн даруй шийдвэрлэх асуудлууд оршсоор байна.

Түлхүүр үг: Үндсэн хуульт ёс, Үндсэн хуульт ёсны зарчмууд, төрийн эрх мэдлийн хязгаарлалт, Үндсэн хуулийн шүүх, Үндсэн хуулийн цэцийн шийдвэр.

Environmental Rights in Mongolia and Beyond - A Comparative Analysis

Dirk Hanschel — 2025-12-25

This article investigates the global trend of incorporating environmental rights into constitutions, with a specific focus on Mongolia’s constitutional framework. It analyses the revolution of environmental rights on a global scale while highlighting Mongolia’s unique approach to integrating substantive and procedural environmental rights, as well as an individual environmental duty, into the 1992 constitution. The authors argue that while constitutional environmental rights offer a powerful framework and legal mechanism for environmental protection, their effectiveness depends on consistent application and enforcement and on genuinely reflecting the context in which the rights are addressed. Thus, the article concludes by suggesting in-depth, context-sensitive studies to understand the practical impact of environmental rights in Mongolia and elsewhere, ultimately aiming to enhance the lives of those most vulnerable to environmental degradation.

Эрүүл орчинд амьдрах эрх Монгол ба дэлхийн дахинд: Харьцуулсан судлал

Constitutional Review: Some Issues to Consider in Reviewing Court Decisions by The Constitutional Court

Munkh-Erdene Terbish — 2025-12-25

By Resolution No. 22 of the Standing Committee on Justice of the State Great Khural of Mongolia dated September 28, 2021, a working group was established to draft a revised version of the Law on the Constitutional Court of Mongolia and on Dispute Resolution in the Constitutional Court and submit it to the State Great Khural. The working group submitted the draft laws to the State Great Khural on March 4, 2024. Among the numerous innovative aspects in the revised version of the Law on Dispute Resolution in the Constitutional Court developed by the working group, I was particularly interested in the issue of “review of court decisions by the Constitutional Court”. Therefore, in this academic report, I will briefly address some important aspects of this topic, as time constraints did not allow for all points to be covered in the report. This presentation also aims to present the leading experiences and theoretical foundations of Austria and Germany, which occupy a central position in the system of review of court decisions by the Constitutional Court.

Үндсэн хуулийн хяналт: Үндсэн хуулийн шүүхээс шүүхийн шийдвэрийг хянахад анхаарах зарим асуудал

Монгол Улсын Их Хурлын Хууль зүйн байнгын хорооны 2021 оны 09 дүгээр сарын 28-ны өдрийн 22 дугаар тогтоолоор Монгол Улсын Үндсэн хуулийн цэцийн тухай болон Үндсэн хуулийн цэцэд маргаан хянан шийдвэрлэх ажиллагааны тухай хуулийн шинэчилсэн найруулгын төслийг боловсруулах, Улсын Их Хуралд өргөн мэдүүлэх чиг үүрэг бүхий ажлын хэсгийг байгуулсан бөгөөд ажлын хэсгээс хуулийн төслүүдийг 2024 оны 03 дугаар сарын 04-ний өдөр Улсын Их Хуралд өргөн мэдүүлсэн. Тус ажлын хэсгээс боловсруулсан Үндсэн хуулийн цэцэд маргаан хянан шийдвэрлэх ажиллагааны тухай хуулийн шинэчилсэн найруулгын төсөлд хэд хэдэн шинэлэг асуудал орсны дотроос зохиогч надад хамгийн ихээр сонирхол татсан асуудал нь “шүүхийн шийдвэрийг Үндсэн хуулийн цэц хянах” тухай асуудал юм. Тиймээс энэхүү эрдэм шинжилгээний илтгэлийн хүрээнд эл асуудалд холбоотой зарим нэг чухал гэж үзсэн агуулгуудыг товч байдлаар хөндөх бөгөөд энэ нь цаг шахуу байсантай холбоотойгоос гадна илтгэлээр бүхий л асуудлыг дэвшүүлэн тавих боломжгүйтэй холбоотой гэдгийг тухайлан тэмдэглэж байна. Энэхүү илтгэлийн хүрээнд Үндсэн хуулийн шүүхээс шүүхийн шийдвэрийг хянан үзэх тогтолцоонд голлох байр суурь эзэлдэг Австри, ХБНГУ-ын тэргүүлэх туршлага, онолын суурь үзэл баримтлалыг толилуулах зорилго мөн тавигдсан.

Түлхүүр үг: Үндсэн хуулийн эрх зүй, Үндсэн хууль, Үндсэн хуулийн хяналт, Үндсэн хуулийн шүүх, Захиргааны хэргийн шүүх, шүүхийн хяналт, шүүхийн шийдвэр, үндсэн эрх.

A Comparative Study of the Meaning and Cases of Territorial Provisions in the Constitution

Park Jeong-Won — 2025-12-25

In comparison, territorial regulations, which are a component of the state, vary depending on the circumstances of each country. Dealing with the territory is different depending on the reasons that have characteristics of each country. Each country’s constitution has different backgrounds and contents of territorial provisions, but it can be categorized and reviewed according to the contents of the regulations. In particular, in the case of a divided country, the division of the territory is premised, and the integration of the people along with the integration of the territory is a prerequisite for unification. Overcoming division requires a solution to the fateful task of integrating separate territories. In the case of the Korean Peninsula, in light of the situation in which South Korea and North Korea are divided, the unification of the two Koreas is set as a fatalistic goal as the same nation. In the process of overcoming division and completing unification, territorial integration, which is governed separately, involves the legal nature of inter-Korean relations and the legal status of the two Koreas to each other. In our case, inter-Korean relations are called special relations in that they are viewed as domestic legal relations within the nation, not international legal relations between countries. North Korea tries to establish inter-Korean relations as an interstate relationship, but South Korea still has not approved North Korea as an international legal state. Still, based on the specificity of inter-Korean relations, North Korea maintains that it has a dual character of being an anti-state organization and a counterpart in exchange and cooperation. In the case of a divided country, as it presupposes the will and agreement of the other party, opinions on the value and effect of each stipulated territorial provision work strongly. In order to overcome the division, it is important to make a judgment in consideration of the historical, normative, and unification principles that the territorial provisions traditionally contain. It is significant that the territorial provisions of Korea, a divided country, are compared with those of other divided and disputed countries. Constitutional territorial provisions have been revised along with unification with their own meaning according to the background. In the process of German unification, the territorial provisions of the Old West German Basic Law have great implications in that they eventually functioned as the constitutional basis for German unification This study examines the importance and value of constitutional norms for the territory, which is one of the constituent elements of the state under the constitution, and classifies the types of territorial provisions of major countries to examine each characteristic. Through this discussion, we examine the meaning and type of territorial provisions in each constitution, and re-examine the meaning and value of territorial provisions under the constitution in the situation of division in Korea.

Үндсэн хууль дахь нутаг дэвсгэрийн заалтуудын агуулга ба практик хэрэглээний харьцуулалт

The Institute of Legislative Initiative of Citizens in the Subjects of the Russian Federation

Vasyutkin Nikolay Efremovich — 2025-12-25

The author reveals the issues of the history of legal regulation of the people’s legislative initiative in the Russian Federation from the prerevolutionary period to the present. As of today, the federal legislator has not sufficiently regulated the issues of the procedure for the implementation of legislative initiatives by citizens, therefore, various legislative practices have developed in the regions. Almost all constituent entities of the Russian Federation have adopted special laws regulating the mechanism for the implementation of legislative initiatives by citizens, with the exception of a number of regions. In order to expand the possibility of citizens’ participation in regional lawmaking, a framework legal regulation of this institution at the federal level is proposed. Based on the results of the analysis of regional legislation, several forms of implementation of the legislative initiative by citizens were identified - the submission of a bill to parliament, amendments to the bill and a legislative proposal. These forms have their own specifics due to the mechanism of their implementation, therefore, it was proposed to separate the legislative proposal into an independent legal institution, and simplify the procedure for amending draft laws. The objective reasons for the lack of widespread practice of implementing the institution of legislative initiative of citizens in the regions are revealed, which lie in the cumbersome procedure for the implementation of the legislative initiative by citizens, as well as in the overestimated requirement for the number of citizens who must support the bill (amendments to the bill) at the stage of collecting signatures. The author made an attempt to determine the optimal number of signatures that must be collected by the initiative group in the implementation of this institution. The results of the study can be applied by regional legislators when improving the mechanism for the implementation of legislative initiatives by citizens, as well as in theoretical studies devoted to the consultative institution of direct democracy - the legislative initiative of citizens.

ОХУ-ын Холбооны субъектууд дахь иргэдийн хууль санаачлах институц

Limitations on Constitutional Amendments: Distinctive Features and Differences between Common Law and Civil Law Legal Systems

Darkhanbold Olonbold — 2025-12-25

The Constitution is the fundamental legal document aimed at safeguarding a country’s democratic and core values, as well as human rights. However, as societal demands and economic conditions evolve, amendments to the Constitution become necessary. Nonetheless, unrestricted amendments risk weakening or undermining the Constitution’s fundamental values, thus making limitations on constitutional amendments essential. These limitations are generally categorized into explicit, direct limitations and implicit, judicially interpreted limitations. This paper presents a comparative analysis of the effectiveness of explicit and implicit limitations, using case studies from Germany and India. The Lisbon Treaty case in Germany demonstrates that explicitly stated “eternity clauses” serve as a clearer mechanism to protect democratic values, federal structure, and human rights, shielding core values from external threats. Meanwhile, in India, the Kesavananda Bharati case illustrates how implicit limitations through the Basic Structure Doctrine, which relies on judicial interpretation, play a role in protecting the fundamental values of the Constitution, though it has led to conflicts between the judiciary and the legislature. The analysis concludes that explicit limitations are more effective in maintaining constitutional stability and flexibility while safeguarding core constitutional values. Hence, explicitly defined limitations are deemed an optimal approach to mitigate risks posed by internal and external factors, and to prevent excessive judicial intervention.

Үндсэн хуулийн нэмэлт, өөрчлөлтийн хязгаарлалт: Жишгийн ба эх газрын эрх зүйн тогтолцооны онцлог, ялгаа

Үндсэн хууль бол тухайн улсын ардчилсан, суурь үнэт зүйлс, хүний эрхийг хамгаалахад чиглэсэн хууль зүйн үндсэн баримт бичиг юм. Гэсэн хэдий ч нийгмийн эрэлт хэрэгцээ, эдийн засгийн нөхцөл байдал өөрчлөгдөхийн хэрээр үндсэн хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах шаардлага гардаг. Гэвч хязгаарлалтгүй нэмэлт, өөрчлөлт нь үндсэн хуулийн суурь үнэт зүйлсийг сулруулж, тэдгээрийг алдагдуулах эрсдэлтэй учраас үндсэн хуулийн нэмэлт, өөрчлөлтийн хязгаарлалт зайлшгүй шаардлагатай. Эдгээр хязгаарлалтыг тодорхой буюу шууд заасан болон далд буюу шүүхийн тайлбараар хэрэгжүүлдэг гэсэн хоёр ангилалд хуваан үздэг. Энэхүү өгүүлэлд тодорхой болон далд хязгаарлалтын оновчтой байдлыг ХБНГУ, БНЭУ1 -ын жишээн дээр харьцуулсан анализ хийсэн. ХБНГУ2 -ын Лисбоны гэрээний хэрэг нь ардчилсан үнэт зүйлс, холбооны бүтэц, хүний эрхийг хамгаалах зорилгоор “мөнхийн заалт”- ыг тодорхой заасан нь гадаад хүчин зүйлсээс үүдэн үндсэн хуулийн үнэт зүйлсэд аюул учруулах эрсдэлээс хамгаалах илүү тодорхой арга болж байгааг харуулж байна. БНЭУ-ын Кесавананда э. Бхаратигийн хэрэгт үндсэн бүтцийн номлол буюу шүүхийн тайлбараар дамжин хэрэгжсэн бөгөөд тус далд хязгаарлалт нь үндсэн хуулийн суурь үнэт зүйлсийг хамгаалах үүргийг гүйцэтгэсэн гэж үзэж болох боловч, шүүх ба хууль тогтоох эрх мэдэл хоорондын зөрчилдөөнийг үүсгэсэн. Үр дүнд нь, тодорхой хязгаарлалт нь үндсэн хуулийн тогтвортой байдал, уян хатан байдлыг хангаж, үндсэн хуулийн үнэт зүйлсийг хамгаалахад илүү үр дүнтэй гэж үзэв. Иймд, шүүхийн хэт оролцооноос сэргийлж, дотоод болон гадаад хүчин зүйлээс үүдэн гарах эрсдэлийг бууруулахад тодорхой хязгаарлалт илүү оновчтой арга байна гэж дүгнэлээ.

Түлхүүр үг: Үндсэн хуулийн нэмэлт, өөрчлөлт; Нэмэлт, өөрчлөлтийн хязгаарлалт; Тодорхой хязгаарлалт; Далд хязгаарлалт; Үндсэн бүтцийн номлол; Мөнхийн заалт; Ардчилсан үнэт зүйлс; Үндсэн хуульт ёс; Шүүхийн хяналт; Үндэсний бүрэн эрхт байдал.

The Durability of the Constitution from A Historical Perspective and Contemporary

Altansukh Jamiyanjav — 2025-12-25

This thesis examines the articles related to the durability of written constitutions worldwide. The history of the modern constitution dates back to 1787, 237 years ago. Constitution making and revision have occupied a great deal of the time of statesmen throughout the world in the past decades. Since 1945, over 180 countries have provided written constitutions except the UK, Israel, Saudi Arabia and New Zealand. If we examine the stability of constitutions by regions, Western Europe 95 years, Eastern Europe 27 years, Latin America 40 years, Middle East and North Africa 29 years, Central and Southern Africa 25 years, South Asia 31 years, Central and Eastern Asia 46 years. The durability of a constitution depends on the political and social stability as well as the instability of the region, change of leader, political regime, internal political crisis and conflict, economic crisis, independence of the country, contradiction of ethnic and religious differences influence of the political ideology, influence and pressure of foreign countries, constitutional rigidity and flexibility etc. The article aims to indicate the catalogue of factors determining the Constitution’s durability as a fundamental legal act in the state. The comparative analysis will be based on the indicated objective of the political and social backgrounds of selected countries. Therefore, in this article, I will explore the following points: (1) The features of the durability of selected countries and regions, (2) The main factors that lead to constitutional instability, and (3) The relationship between constitutional stability and Democratic constitutions.

Үндсэн хуулийн тогтвортой үйлчлэх хугацаа, харьцуулсан судалгаа

Өнөөгийн НҮБ-д бүртгэлтэй 193 улсаас1 Их Британи, Израиль, Саудын Араб, Шинэ Зеланд зэрэг орноос бусад 180 гаруй улсад бичмэл үндсэн хуулийг баталжээ.2 Дэлхийн улс орнуудын үндсэн хуулийн үйлчлэх хугацааг тухайн улсын болон бүс нутгаар нь судалж үзвэл үндсэн хуулийн үйлчлэх хугацаа ялгаатай байдаг ажээ. Тухайлбал, Хойд Америк ба Баруун Европын бүс нутагт үндсэн хуулийн үйлчлэх хугацаа бусад бүс нутагтай харьцуулахад өндөр бөгөөд тогтвортой байна. Харин Латин Америкийн бүс нутгийг авч үзвэл үндсэн хуулийн хэрэгжилт сул, үйлчлэх хугацаа богино байна. 3 Түүнчлэн Жишгийн эрх зүйн болон шашны эрх зүйн тогтолцоотой Их Британи, Шинэ Зеланд, Израйль, Саудын Араб гэх мэт улсад өнөөг хүртэл албан ёсны бичмэл үндсэн хууль батлаагүй ажээ. 4 Үндсэн хуулийн тогтвортой үйлчлэх хугацааг тодорхой бүс нутгаар судалж үзвэл тухайн бүс нутаг бүрийн онцлогоос шалтгаалан харилцан адилгүй байна. Тухайлбал, Баруун Европын бүс нутаг 95 жил, Зүүн Европын бүс нутаг 27 жил, Латин Америкийн бүс нутаг 40 жил, Ойрх Дорнод ба Хойд Африкт 29 жил, Төв ба Өмнөд Африкийн бүс нутагт 25 жил, Өмнөд Азийн бүс нутагт 31 жил, Төв ба Зүүн Азийн бүсэд 46 жил болж байна. Үндсэн хуулийн тогтвортой байдалд улс төр, нийгэм, эрх зүйн зэрэг олон хүчин зүйл нөлөөлж байгаагаас бүс нутгийн тогтворгүй байдал, улсын удирдагч солигдох, улс төрийн дэглэмийн өөрчлөлт, улсын дотоод зөрчил, эдийн засгийн хямрал, тусгаар тогтнол алдагдах, үндэстэн болон ястан хоорондын ялгаатай байдал, түүний дотоод зөрчилдөөн, улс төрийн үзэл суртал, гадаад орны эзлэн түрэмгийлэл, үндсэн хуулийн нэмэлт, өөрчлөлтийн хатуу болон зөөлөн шалгуур зэрэг нь голлох хүчин зүйл болж байна. Монгол Улсын хувьд сүүлийн жилүүдэд Үндсэн хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах замаар Үндсэн хуулийн үндсэн бүтэц, суурь үзэл баримтлалыг тодотгох үүднээс зарчмын томоохон өөрчлөлтүүдийг хийж ирсэн. Ийнхүү нэмэлт, өөрчлөлт хийхэд бусад орны харьцуулсан туршлагыг харгалзан үзэх нь Үндсэн хуулийн тогтвортой байдалд чухал ач холбогдолтой гэж үзэж байна. Энэхүү судалгаагаар үндсэн хуулийн тогтвортой байдалд нөлөөлөх хүчин зүйлийг харьцуулсан эрх зүйн үүднээс үнэлэлт өгч, уншигчдад товч мэдээлэл хүргэхийг зорилоо. Үүнд: 1/ Үндсэн хуулийн тогтвортой байдалд нөлөөлж буй хүчин зүйлийг тодорхой бүс нутгаар болон жишээ татаж авсан орноор харуулах; 2/ Үндсэн хуулийн тогтворгүй байдалд нөлөөлж буй голлох хүчин зүйлүүдийг илрүүлэх; 3/ Үндсэн хуулийн тогтвортой байдал ба ардчилал хоорондын харилцан хамаарал зэргийг судалсан болно.

Түлхүүр үг: Үндсэн хууль, Үндсэн хуулийн тогтвортой байдал, үйлчлэх хугацаа, Үндсэн хууль боловсруулах, батлах, ардчилсан Үндсэн хууль, Үндсэн хуулийн нэмэлт, өөрчлөлт.

The Issue of Increasing the Number of Members in the State Great Khural (Parliament of Mongolia)

Bumdari Dagva-Ochir — 2025-12-25

Members of Parliament are elected to represent the citizens and make decisions on their behalf for a period of 4 years. Officially, parliament serves four main functions: representing citizens, approving laws, overseeing and approving the budget, and ensuring the legitimacy of the parliament. However, in recent years, there has been significant debate regarding the parliament’s capacity, the accountability and ethics of its members. This relates to the weakening of supervision and responsibility for the work of parliamentarians, but it should also be considered in terms of the appropriate size of the parliament. The concept of an appropriate size of parliament encompasses factors such as the number of members, their ability to represent citizens effectively, and the workload necessary for them to fulfill their duties during their elected term. In our country, it is crucial to study and calculate the optimal number of members of parliament in order to effectively fulfill their primary functions.

Улсын Их Хурлын гишүүдийн тоог нэмэх эсэх асуудал

УИХ-ын гишүүн бүрэн эрхийнхээ хугацаанд парламентын легитим байдлыг ханган иргэдийг ашиг сонирхолыг төлөөлөх замаар хууль батлах, хяналт тавих улмаар төсөв батлах гэсэн үндсэн чиг үүргийг хэрэгжүүлдэг. Гэтэл сүүлийн жилүүдэд парламентын гишүүдийн иргэдийг төлөөлөх чадамж суларч хариуцлага, ёс зүйн асуудал ихээр хөндөгдөх болсон нь парламентын гишүүн “...төрийн эрх барих дээд байгууллагад сонгогдсон ард түмний элч мөн бөгөөд нийт иргэн, улсын ашиг сонирхлыг эрхэмлэн баримтална...” гэсэн үүргээ биелүүлэхэд сөргөөр нөлөөлөж байгаа асуудлыг судлах хэрэгцээ байгааг илэрхийлж байна. Парламент бүхэлдээ үүрэгт ажлаа бүрэн дүүрэн гүйцэтгэж чадахгүй байгааг судлан шинжилдэг парламентын зохист хэмжээ (optimal size of parliaments) хэмээх ойлголт байдаг. Энэхүү судалгааны зорилго нь манай улсын парламентын гишүүдийн тоо хэд байвал зохист хэмжээтэй болохыг судлахад чиглэгдсэн. Судалгааны үр дүн нь УИХ-ын гишүүдийн зохист тоог өөрсдийн уламжлал, газар зүй, засаг захиргааны хуваарилалт, сонгуулийн тогтолцоо зэргийг харгалзан үзэж 114, 151, 155 гэсэн тоон утгуудаас сонгох боломжтойг судалгааны үр дүнд тооцон гаргасан.

Түлхүүр үг: Парламентын зохист хэмжээ, гишүүдийн тоо, төлөөллийн ардчилал, кубын хууль, куб язгуур.

Citizens’ Trust in Democratic Constitutional State Institutions and its Social Impact

Munkhbaatar Sengedorj — 2025-12-25

This article examines the level of trust that citizens place in state and political institutions established under a democratic constitution. Trust is a fundamental condition not only for the consolidation of democracy but also for the effective and stable functioning of public institutions. In contemporary societies, declining interpersonal and institutional trust has become a critical concern in social and political science, as trust constitutes one of the most important foundations of cooperation. Since cooperation is essential at all levels of social and political relations, it is necessary to closely examine both the degree of mutual trust and the factors that shape it. The study analyzes citizens’ trust in key state institutions and explores the social, political, and institutional determinants influencing this trust. Mutual respect, openness, and reciprocity are identified as core elements of trust relations: individuals who extend trust to institutions expect transparency, accountability, and fairness in return. Mutual understanding and responsiveness strengthen citizens’ willingness to rely on public authority and comply with its decisions. Based on comparative data from the Asia Barometer “Democracy, Governance, and Development” baseline survey, the article demonstrates that Mongolians’ trust in state and political institutions is relatively low compared to selected Asian democracies, including the Republic of Korea, Taiwan, and Thailand. Levels of trust in the president, parliament, judiciary, and government at various levels are consistently lower, while trust in political parties is the weakest of all. Such low institutional trust signals problems of political legitimacy and indicates a potential risk of persistent political instability. Methodologically, the study draws on descriptive and inferential statistical analysis of raw survey data and situates the findings within the broader academic literature on political trust and institutional confidence. By identifying the structural and perceptual factors underlying the erosion of trust, the article contributes to understanding the challenges facing democratic governance and the constitutional state in transitional societies.

Ардчилсан Үндсэн хуулийн төрийн институт дэх иргэдийн итгэл, түүний социаль нөлөөлөл

Шинэ Үндсэн хуулийн дагуу бүрэлдсэн төрийн болон улс төрийн институцэд иргэд, олон нийтийн итгэж буй байдлын талаар энэхүү өгүүлэлд авч үзсэн болно. Итгэлцэл нь ардчилал төдийгүй төрийн байгууллагуудын саадгүй, үр дүнтэй ажиллах чухал элемент юм. Иргэдийн бие биедээ болон Засгийн газартаа итгэх итгэл өнөөдөр буурч байгаа нь итгэлцлийг нийгэм, улс төрийн шинжлэх ухааны хувьд урьд өмнөхөөсөө илүү чухал асуудал болгож байна. Итгэлцэл бол хамтын ажиллагааны хамгийн чухал эх сурвалжуудын нэг юм. Иргэний болон олон нийтийн харилцааны бүхий л түвшинд хамтын ажиллагаа шаардлагатай байдаг тул социаль харилцааны оролцогч талуудын харилцан итгэлцлийн түвшин, түүнд нөлөөлж буй элементүүдийг гүн гүнзгий ажиглах хэрэгтэй. Энэхүү судалгаанд төрийн байгууллагуудад иргэд хэр зэрэг итгэл үнэмшилтэй байгаа талаар авч үзсэн. Төрийн байгууллагуудад итгэх итгэлийн зэрэгцээ төрийн байгууллагуудад итгэх итгэлийн түвшинд нөлөөлөх хэд хэдэн хүчин зүйл нь судалгааны өөр нэг чиглэлийг бүрдүүлж байна. Итгэлцлийн харилцаанд харилцан хүндэтгэлтэй, нээлттэй байх нь итгэлцлийн орчинг бүрдүүлэх гол хүчин зүйлийн нэг юм. Өөр хувь хүн эсвэл байгууллагад итгэдэг хувь хүмүүс нөгөө талаасаа өөртөө итгэхийг хүсдэг. Харилцан ойлголцох нь тэднийг нөгөө талдаа найдахыг дэмждэг. Азийн орнуудтай /БНСУ, Тайван, Тайланд/ харьцуулахад монголчуудын төрийн байгууллагууд, улс төрийн институтэд итгэх илтгэл харьцангуй доогуур байлаа. Ерөнхийлөгч, парламент, шүүх институт, Засгийн газарт итгэх итгэл аль ч түвшинд эдгээр орнуудтай харьцуулахад бага байна. Улс төрийн намуудад итгэх итгэл хамгийн бага байна. Төрийн институтэд итгэх итгэл бага байгаа нь засаглалын легитим хангагдахгүй, улс төрийн тогтворгүй байдал цаашид үргэлжлэх хөрс болж болох эрсдэл байгааг илтгэнэ. Судалгаанд төрийн байгууллагуудад итгэх итгэл, итгэлцлийн талаарх эрдэм шинжилгээний ажлыг тусгайлан авч үзсэн болно. Өнөөгийн төр засаг, улс төрийн институцийн талаарх үнэлгээ, итгэл алдарч буй суурь нөхцөл шалтгааныг шүүн тунгаав. Тус өгүүлэлд Азийн Барометрийн харьцуулсан үр дүн болох “Ардчилал, Засаглал, Хөгжил” суурь судалгааны мэдээлэлд тулгуурласан ба анхдагч мэдээлэл/raw data/-д үндэслэн тоон/descriptive/ болон дүгнэлт хийх/ inferential/ статистикийн шинжилгээг ашигласан болно.

Түлхүүр үг: Ардчилал, институцэд итгэх итгэл, төрийн институци, эв нэгдэл.