NUM Law Review

Legal Regulation for Conducting Ex-Post Evaluation of the Implementation Outcomes of Legislation: Challenges and Solutions

2026-05-09T10:27:05+08:00

Until 2015, the process of initiating, drafting, and submitting legislation to the State Great Khural was carried out intensively. During this period, the laws adopted and enforced by the State Great Khural tended to be developed primarily in response to the socio-economic needs of the time rather than being based on systematic planning and thorough research. This issue was specifically noted in the concept paper of the revised draft Law on Procedures for Drafting, Submitting, and Implementing Legislation. Furthermore, the Government Action Plan of Mongolia for 2012–2016, approved by Resolution No. 37 of the State Great Khural in 2012, included a provision to “adopt the Law on Legislation and assess the necessity and implementation of laws.” Consequently, beginning with the Law on Legislation (2015), Mongolia established a legal framework for evaluating the implementation of legislation. This article examines the legal framework for conducting legislative impact assessments and the challenges associated with it. In doing so, it identifies the difficulties encountered in implementing the mandate of the National Legal Institute to regularly evaluate the implementation of legislation governing general relations in the fields of criminal, civil, administrative, and petty offense law, and proposes specific recommendations aimed at addressing these issues.

Хууль тогтоомжийн хэрэгжилтийн үр дагаварт үнэлгээ хийх эрх зүйн зохицуулалт: тулгамдаж буй асуудал, шийдвэрлэх арга зам

[Товч утга]

2015 оныг хүртэлх хугацаанд Улсын Их Хурлаас баталсан хууль тогтоомж нь тодорхой төлөвлөгөө, тооцоо судалгаанд үндэслэхээс илүүтэйгээр тухайн цаг үеийнхээ нийгэм, эдийн засгийн шаардлагад нийцүүлэн боловсруулах хандлагатай байв. Үүнийг өөрчлөх үүднээс Улсын Их Хурлын 2012 оны 37 дугаар тогтоолоор батлагдсан Монгол Улсын Засгийн газрын 2012-2016 оны үйл ажиллагааны мөрийн хөтөлбөрт “Хуулийн тухай хуулийг батлуулж, хуулийн хэрэгцээ шаардлага, хэрэгжилтийг үнэлэх”-ээр заасан.

Уг хэрэгцээ, шаардлагад үндэслэж, Хууль тогтоомжийн төсөл боловсруулах, өргөн мэдүүлэх, хууль тогтоомжийг хэрэгжүүлэх журмын тухай хуулийн төслийн шинэчилсэн найруулгыг боловсруулж, хуулийн хэрэгцээ, шаардлагыг тандан судлах, зардлыг тооцох, төсөл болон хэрэгжилтийн үр дагаврыг үнэлэх эрх зүйн орчныг бүрдүүлсэн.

Энэхүү өгүүлэлд хууль тогтоомжийн хэрэгжилтийн үр дагаварт үнэлгээ хийх эрх зүйн орчин болон эрүү, иргэн, захиргаа, зөрчлийн эрх зүйн салбарын нийтлэг харилцааг зохицуулж буй хууль тогтоомжийн хэрэгжилтийг тогтмол үнэлэхэд тулгарч буй хүндрэл, бэрхшээлийг судалж, түүнийг даван туулахад чиглэсэн тодорхой саналыг дэвшүүлэв.

[Түлхүүр үг]

Хууль тогтоомж, хэрэгжилтийн үр дагаварт үнэлгээ хийх, тулгамдаж буй асуудал, хууль зүйн үндэсний хүрээлэн, хүний нөөц, боловсон хүчин.

The Limits of Amendment: A Comparative Analysis of Eternity Clauses, the Basic Structure Doctrine, and the Case of Mongolia

2026-05-09T10:40:17+08:00

This study examines the theoretical and legal content of the concept of the “basic structure” of a constitution, and explores whether this concept is predetermined in substance a priori or may be interpreted and determined by a constitutional court on a case-by-case, ad hoc basis. It also analyzes whether the provisions of the Law on the Procedure for Amending the Constitution of Mongolia, which prohibit amendments to certain provisions of the Constitution, reflect the fundamental principles of democracy and the substantive content of the Constitution’s basic structure. Furthermore, within the framework of comparative research, the study will examine constitutions of various countries through the Comparative Constitutions Project, which was developed to identify and compare the origins, development, and substantive content of constitutions around the world. In doing so, the study will compare how different states incorporate and regulate unamendable fundamental principles, or “eternity clauses” in their constitutions. The study seeks to answer the following three main research questions:

Whether the basic structure of a constitution is an a priori concept, predetermined in its substantive content, or whether it is a concept that should be determined by a constitutional court on ad hoc basis;
Whether Article 5.2.2 of the Law on the Procedure for Amending the Constitution of Mongolia which provides that “ Articles One, Two, Three, and Four, Paragraphs 1-3 of Article Five, Paragraph 1 of Article Six, Paragraph 1 of Article Eight, Paragraph 2 of Article Nine, Paragraphs 1 and 2 of Article Ten, Paragraph 1 of Article Twelve, Articles Fourteen, Fifteen, Nineteen, Paragraph 1 of Article Twenty-two, Paragraph 1 of Article Thirty-eight, Paragraph 2 of Article Forty-one, Article Forty-seven, Paragraphs 1 and 2 of Article Forty-nine, Sixty-eight, and Sixty-nine of the Constitution shall not be amended;” affects the fundamental principles of democratic constitutionalism;
Within the above framework, the relevant practices of other countries, commonly applied international approaches, and the theoretical foundations concerning this issue.

Үндсэн хуулийн "үл хөндөгдөх" заалт ба үндсэн
бүтцийн онол: Харьцуулсан судалгаа ба Монгол Улс

[Товч утга]

Энэхүү судалгааны ажлын хүрээнд Үндсэн хуулийн “үндсэн бүтэц” (basic structure) хэмээх ойлголтын онол, эрх зүйн агуулгыг тодорхойлох, уг ойлголт нь агуулгын хувьд урьдчилан тогтоогдсон (a priori) шинжтэй эсхүл Үндсэн хуулийн шүүхээс тухай бүрд (ad hoc) тайлбарлан тогтоогдох боломжтой эсэх асуудлыг судална. Мөн Монгол Улсын Үндсэн хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах журмын тухай хуулийн холбогдох заалтад тусгагдсан Үндсэн хуулийн зарим зүйл заалтад өөрчлөлт оруулахыг хориглосон зохицуулалтууд нь ардчиллын суурь зарчим, Үндсэн хуулийн үндсэн бүтцийн агуулгыг илэрхийлж байгаа эсэхийг шинжилнэ. Түүнчлэн харьцуулсан судалгааны хүрээнд дэлхийн улс орнуудын Үндсэн хуулийн гарал үүсэл, хөгжил, агуулгыг тодорхойлох үүднээс боловсруулсан Харьцуулсан Үндсэн хуулийн төсөл (Comparative Constitutions Project)-өөс улс орнуудын Үндсэн хуулийг судалж Үндсэн хуульдаа үл хөндөгдөх тулгуур зарчим (үүрдийн баталгаа)-ыг тусгаж зохицуулсан байдлыг харьцуулна. Судалгаа нь дараах гурван үндсэн хэсэг бүхий асуултуудад хариулах болно. Үүнд: 1. Үндсэн хуулийн үндсэн бүтэц гэдэг нь “a priori’ буюу агуулгын хувьд урьдчилан тогтоосон, эсхүл үндсэн хуулийн шүүх “ad hoc” буюу тухай бүрд тогтоох ёстой ойлголт эсэх; 2. Монгол Улсын Үндсэн хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах журмын тухай хуулийн 5 дугаар зүйлийн 5.2.2 дахь заалтад “Үндсэн хуулийн Нэг, Хоёр, Гурав, Дөрөвдүгээр зүйл, Тавдугаар зүйлийн 1 дэх хэсэг, Есдүгээр зүйлийн 2 дахь хэсэг, Аравдугаар зүйлийн 1, 2 дахь хэсэг, Арван хоёрдугаар зүйлийн 1 дэх хэсэг, Арвам дөрөв, Арван тав, Арван ес, Хорин хоёрдугаар зүйлийн 1 дэх хэсэг, Гучин наймдугаар зүйлийн 1 дэх хэсэг, Дөчин нэгдүгээр зүйлийн 2 дахь хэсэг, Дөчин долдугаар зүйл, Дөчин есдүгээр зүйлийн 1, 2 дахь хэсэг, Жаран найм, Жаран есдүгээр зүйлд нэмэлт, өөрчлөлт оруулж үл болно;” гэж зааснаар ардчилсан үндсэн хуульт ёс (constitutionalism)- ны суурь зарчмыг хөндсөн эсэх; 3. Дээрх агуулгын хүрээнд бусад улсын жишиг, олон улсад нийтлэг хэрэглэгддэг зарим туршлага, энэ талаарх онолын үндэслэл.

[Түлхүүр үг]

Үндсэн хууль, үл хөндөх заалт, үүрдийн баталгаа, үндсэн бүтцийн номлол, Үндсэн хуулийн нэмэлт, өөрчлөлт, Үндсэн хуулийг дээдлэх зарчим.

The Scope of the President of Mongol’s Power to Appoint Judges: Theoretical and Practical Issues

2026-05-09T13:21:13+08:00

This article examines the nature and scope of the President of Mongolia’s power to appoint judges, its constitutional rationale, legal limits, and issues arising in its practical implementation. Under the Constitution of Mongolia, the President is vested with the authority to appoint judges. This power is intended both to ensure the democratic legitimacy of the judicial branch and to safeguard judicial independence; however, the exercise of this authority has continued to give rise to controversy in practice.

The study analyzes the legal framework governing the judiciary in force between 1993 and 2025, the practice of presidential refusals to appoint judicial nominees, and relevant decisions of the Constitutional Court and the administrative courts. It also considers comparable disputes that have arisen in Poland and reviews recommendations issued by international organizations. The study concludes that the President’s authority to appoint judges should not be regarded as a discretionary power but rather as a limited and confirmatory authority. Furthermore, it finds that greater openness and transparency, as well as improvements to the legal framework governing the exercise of this power, are necessary.

Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн шүүгчийг томилох
бүрэн эрхийн хүрээ: Онол, практикийн асуудал

[Товч утга]

Энэхүү өгүүлэлд Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн шүүгчийг томилох бүрэн эрхийн агуулга, түүний Үндсэн хуулийн үзэл санаа, эрх зүйн хязгаар, бодит хэрэгжилтийн асуудлыг онол, эрх зүйн зохицуулалт болон шүүхийн практикт тулгуурлан шинжилсэн болно. Монгол Улсын Үндсэн хуулиар Ерөнхийлөгчид шүүгчийг томилох бүрэн эрх олгосон нь шүүх эрх мэдлийн ардчилсан легитим байдлыг хангахын зэрэгцээ шүүхийн хараат бус байдлыг баталгаажуулах зорилготой боловч уг бүрэн эрхийн хэрэгжилт нь бодит байдал дээр маргаан дагуулсаар байдаг. Судалгаанд 1993–2025 оны хооронд хүчин төгөлдөр үйлчилж байсан шүүхийн тухай хууль тогтоомжийн зохицуулалт, Ерөнхийлөгчийн шүүгч томилохоос татгалзсан практик, Үндсэн хуулийн цэц болон захиргааны хэргийн шүүхийн шийдвэрүүдэд дүн шинжилгээ хийсэн. Мөн Польш Улсад үүссэн ижил төстэй маргаан, олон улсын байгууллагуудын зөвлөмжийг харьцуулан авч үзсэн болно. Судалгааны үр дүнд Ерөнхийлөгчийн шүүгч томилох бүрэн эрх нь үзэмжийн шинжтэй бус, харин хязгаарлагдмал, баталгаажуулах шинжтэй байх ёстой бөгөөд уг бүрэн эрхийн хэрэгжилтэд нээлттэй, ил тод байдлыг хангах, холбогдох эрх зүйн зохицуулалтыг илүү сайжруулах шаардлагатай гэж дүгнэв.

[Түлхүүр үг]

Ерөнхийлөгч, шүүгчийн томилгоо, шүүхийн хараат бус байдал, Шүүхийн ерөнхий зөвлөл, Үндсэн хууль, захиргааны акт, шүүхийн хяналт.

Explaining the Theoretical and Legal Foundations of Parliamentary Mandate and Parliamentary Immunity

2026-05-09T13:30:36+08:00

In systems of representative democracy, parliament is the supreme representative institution of the state through which the sovereignty of the people is exercised in a legitimate manner. Understanding the institutional nature and functions of parliament therefore requires a clear conceptual distinction between the notions of the parliamentary mandate and the mandate of a member of parliament. The parliamentary mandate refers to the institutional legal authority of parliament as a whole to exercise state power on behalf of the nation for a defined period of time on the basis of democratic legitimacy derived from elections. By contrast, the mandate of a member of parliament constitutes a more specific legal concept encompassing the representative status, rights, duties, guarantees, and limitations granted to individual members within the framework of this institution. Distinguishing these concepts in terms of their content, institutional level, and legal consequences provides an essential theoretical and methodological basis for understanding the nature, purpose, and scope of parliamentary immunity. Parliamentary immunity should not be understood as a personal privilege of members of parliament, but rather as an institutional safeguard designed to ensure the independence, effectiveness, and uninterrupted functioning of parliament. In this context, parliamentary immunity is generally composed of two main elements. First, non-accountability, which protects members of parliament from legal liability for opinions expressed, speeches delivered, and votes cast in the course of parliamentary activities. Second, inviolability, which protects members from arrest, detention, or criminal prosecution during their term of office. However, comparative legal studies and practice show that these concepts are sometimes used interchangeably or interpreted inconsistently, which may obscure the theoretical meaning and functional purpose of parliamentary privilege. The aim of this article is therefore to examine the theoretical and legal foundations of the concepts of parliamentary mandate, the mandate of a member of parliament, and parliamentary immunity, which are closely related yet distinct in their legal nature. To achieve this objective, the study draws upon classical and contemporary theories of political representation, including the works of Jean-Jacques Rousseau, Emmanuel- Joseph Sieyès, Edmund Burke, Hanna Pitkin, and Bernard Manin. These theoretical perspectives are used to explore the philosophical origins of the parliamentary mandate, the nature of political representation, the distinction between the free representative mandate and the imperative mandate, and the theoretical foundations of the independence of members of parliament. In addition, the study relies on comparative legal sources and international standards, including those developed by the Inter-Parliamentary Union (IPU) and the European Commission for Democracy through Law (Venice Commission), in order to analyze the institutional structure of the parliamentary mandate, the legal content of the mandate of members of parliament, and the legal mechanisms designed to protect it. The academic significance of this study lies in its attempt to analyze the concepts of parliamentary mandate and parliamentary immunity not merely at the level of terminology, but within the broader framework of representative democracy, constitutional theory, and comparative legal development. From this methodological perspective, parliamentary immunity should not be regarded as an exceptional privilege that contradicts the principle of the rule of law, but rather as an institutional safeguard aimed at protecting parliamentary functions from external pressure, political interference, and unjustified procedural risks. Consequently, clarifying the theoretical and legal distinctions and interrelationships between the parliamentary mandate, the mandate of members of parliament, and parliamentary immunity constitutes an important foundation for further comparative legal analysis.

Парламентын бүрэн эрх ба гишүүний халдашгүй байдалд холбогдох онол, эрх зүйн үндсийг тайлбарлах нь

[Товч утга]

Төлөөллийн ардчилал бүхий тогтолцоонд парламент нь ард түмний бүрэн эрхийг хууль ёсны хэлбэрээр хэрэгжүүлэх төрийн төлөөллийн дээд байгууллага бөгөөд түүний институтийн мөн чанар, чиг үүргийг ойлгоход парламентын бүрэн эрх болон парламентын гишүүний бүрэн эрхийн ойлголт онцгой ач холбогдолтой юм. Парламентын бүрэн эрх нь парламент бүхэлдээ сонгуулиар бий болсон ардчилсан легитим шинжид тулгуурлан үндэстний нэрийн өмнөөс төрийн эрх мэдлийг тодорхой хугацаанд хэрэгжүүлэх институтийн эрх зүйн үндсийг илэрхийлдэг бол парламентын гишүүний бүрэн эрх нь тухайн институтийн хүрээнд хувь гишүүнд олгогдох төлөөллийн статус, эрх, үүрэг, баталгаа, хязгаарлалтыг хамарсан илүү нарийвчилсан эрх зүйн ойлголт юм. Иймд эдгээр ойлголтыг агуулга, түвшин, эрх зүйн үр дагаврын хувьд ялган тодорхойлох нь парламентын халдашгүй байдлын институтийн мөн чанар, зорилго, хамрах хүрээг зөв тайлбарлах онол, арга зүйн үндэс болно.

Парламентын гишүүний халдашгүй байдал нь уламжлалт утгаараа парламентын гишүүний хувийн давуу эрх бус, харин парламентын бие даасан, саадгүй, үр нөлөөтэй үйл ажиллагааг хангах институтийн хамгаалалтын механизм гэж ойлгогдох ёстой. Энэ хүрээнд парламентын халдашгүй байдлыг нэг талаас парламентын үйл ажиллагааны хүрээнд илэрхийлсэн үг, санал, байр суурийн төлөө хууль зүйн хариуцлага хүлээлгэхээс хамгаалах хариуцлагаас чөлөөлөх эрх (non-accountability), нөгөө талаас парламентын гишүүнийг бүрэн эрхийн хугацаанд баривчлах, саатуулах, эрүүгийн хэрэг үүсгэх зэрэг албадлагын шинжтэй ажиллагаанаас хамгаалах халдашгүй байдал (inviolability) гэсэн үндсэн хоёр бүрэлдэхүүнээр нь ялган авч үздэг. Гэвч харьцуулсан эрх зүйн судалгаа болон практикт эдгээр ойлголтыг ижилтгэн хэрэглэх, эсхүл агуулгыг зөрүүлэн тайлбарлах явдал цөөнгүй ажиглагддаг бөгөөд энэ нь парламентын дархан эрхийн агуулга, чиг үүргийг онолын хувьд бүдгэрүүлэх эрсдэлтэй байдаг.

Энэхүү өгүүллийн зорилго нь парламентын бүрэн эрх, парламентын гишүүний бүрэн эрх, парламентын халдашгүй байдал гэсэн харилцан холбоотой боловч эрх зүйн шинжээрээ ялгаатай ойлголтуудын онол, эрх зүйн суурийг тайлбарлан шинжлэхэд оршино. Үүний тулд улс төрийн төлөөллийн онолын сонгодог болон орчин үеийн үзэл баримтлалууд, тухайлбал Ж.Ж.Руссо, Э.Ж.Сийес, Э.Бёрк, Х.Питкин, Б.Манин нарын онолын хандлагыг авч үзэж, парламентын мандатад холбогдох, онол, үзэл баримтлал, философийн гарал үүсэл, төлөөллийн шинж, төлөөллийн бүрэн эрхийн хэлбэрүүд буюу чөлөөт ба захирамжит мандатын ялгаа, парламентын гишүүний бие даасан байдлын онолын үндсийг тодорхойлно. Мөн Олон Улсын Парламентын Холбоо (IPU), Хуулиар ардчилал тогтоох Европын комисс (Венецийн комисс) болон бусад харьцуулсан эрх зүйн эх сурвалжид тулгуурлан парламентын бүрэн эрхийн институтийн бүтэц, парламентын гишүүний бүрэн эрхийн агуулга, түүний хамгаалалтын эрх зүйн хэлбэрүүдийг задлан шинжилнэ.

Энэ судалгааны шинжлэх ухааны ач холбогдол нь парламентын бүрэн эрх болон парламентын гишүүний халдашгүй байдлын ойлголтыг зөвхөн нэр томьёоны түвшинд бус, харин төлөөллийн ардчиллын институтийн хүрээний ойлголт, Үндсэн хуулийн үзэл баримтлал, харьцуулсан эрх зүйн хөгжлийн хүрээнд уялдуулан авч үзэж буйд оршино. Ийм арга зүйн үүднээс авч үзэхэд парламентын гишүүний халдашгүй байдал нь хууль дээдлэх зарчимтай зөрчилдөх онцгой давуу байдал бус, харин парламентын чиг үүргийг гадаад дарамт, улс төрийн нөлөөллөөс хамгаалах институтийн баталгаа байна. Иймээс парламентын бүрэн эрх, парламентын гишүүний бүрэн эрх, парламентын халдашгүй байдлын хоорондын онол, эрх зүйн ялгаа, уялдаа холбоог нарийвчлан тодорхойлох нь цаашдын харьцуулсан эрх зүйн шинжилгээний суурь нөхцөл юм.

[Түлхүүр үг]

Парламентын бүрэн эрх, парламентын гишүүний бүрэн эрх, парламентын халдашгүй байдал, хариуцлагаас чөлөөлөх, халдашгүй байдал, чөлөөт төлөөллийн бүрэн эрх, захирамжит бүрэн эрх, улс төрийн төлөөллийн онол, төлөөллийн ардчилал, парламентын институтийн бие даасан байдал.

Explaining the Relationship Between Transparency in Political Financing and Vote Buying

2026-05-09T13:49:25+08:00

This article aims to explain the theoretical and institutional nexus between political finance transparency and vote buying. Electoral integrity constitutes a fundamental condition of democratic governance, and the regulation of political finance, transparency, and oversight mechanisms play a crucial role in ensuring it. From a theoretical perspective, political finance is a comprehensive concept encompassing all processes through which political parties and candidates mobilize and expend financial resources to support political activities. This includes private donations, membership fees, and public funding. The political finance system is grounded in core principles such as transparency, fairness, accountability, and representation.

In contrast, vote buying is a clientelistic practice that links voters’ choices to material incentives, thereby distorting political competition. It typically emerges in contexts characterized by opaque financing and weak oversight, and there exists a direct relationship between vote buying and the level of transparency in political finance. As transparency decreases, illicit financial flows tend to increase, expanding the opportunities for vote buying. Conversely, improved transparency raises the risks and costs associated with such practices, thereby contributing to their reduction.

The article analyzes the relationship between political finance transparency and vote buying through the lenses of rational choice theory, principal–agent theory, and theories of clientelism. It demonstrates that political finance regulation influences vote buying through mechanisms related to revenue sources, expenditure, reporting, oversight, and accountability. In this sense, vote buying should not be understood merely as an illegal act, but rather as a structural phenomenon arising from institutional weaknesses. Therefore, reducing vote buying requires the comprehensive implementation of transparent, accountable, and effective political finance regulation.

Улс төрийн санхүүжилтийн ил тод байдал ба санал худалдан авалтын уялдаа холбоог тайлбарлах нь

[Товч утга]

Энэхүү өгүүлэл нь улс төрийн санхүүжилтийн ил тод байдал болон санал худалдан авалтын хоорондын онолын болон институтийн уялдаа холбоог тайлбарлахад чиглэнэ. Сонгуулийн шударга байдал нь ардчилсан засаглалын суурь нөхцөл бөгөөд үүнийг хангахад улс төрийн санхүүжилтийн зохицуулалт, ил тод байдал, хяналтын тогтолцоо чухал үүрэгтэй. Онолын хувьд улс төрийн санхүүжилт нь улс төрийн үйл ажиллагааг дэмжих зорилгоор нам, нэр дэвшигчид санхүүгийн эх үүсвэр бүрдүүлэх, зарцуулах бүх үйл явцыг хамарсан цогц ойлголт юм. Үүнд, хувийн хандив, гишүүнчлэлийн татвар, төрийн санхүүжилт зэрэг орно. Санхүүжилтийн тогтолцоо нь ил тод байдал, шударга байдал, хариуцлага, төлөөллийн зарчим зэрэг суурь зарчмууд дээр тулгуурладаг. Харин санал худалдан авалт нь сонгогчдын шийдвэрийг материаллаг ашигтай холбож, улс төрийн өрсөлдөөнийг гажуудуулдаг клиентелист практик үзэгдэл юм. Энэ нь ихэвчлэн далд санхүүжилт, сул хяналттай орчинд үүсдэг бөгөөд санал худалдан авалт болон улс төрийн санхүүжилтийн ил тод байдал хооронд шууд хамаарал оршдог. Улс төрийн санхүүжилтийн ил тод байдал сул байх тусам хууль бус санхүүгийн урсгал нэмэгдэж, санал худалдан авах боломж өргөждөг бол ил тод байдал сайжрах нь санал худалдан авалтын үйл ажиллагааны эрсдэл болон өртгийг (санхүүг) нэмэгдүүлж, санал худалдан авалтыг сааруулах эерэг нөлөө үзүүлдэг.

Өгүүлэлд рациональ сонголтын онол, төлөөлөгч-төлөөлүүлэгч, клиентелизмын онолын хүрээнд улс төрийн санхүүжилтийн ил тод байдал болон санал худалдан авалтын уялдаа холбоог тайлбарласан. Улс төрийн санхүүжилтийн зохицуулалт нь орлогын эх үүсвэр, зарлага, тайлагнал, хяналт, хариуцлагын механизм зэргээр дамжин санал худалдан авалтад нөлөөлдөг. Өөрөөр хэлбэл, санал худалдан авалт нь зөвхөн хууль зөрчих үйлдэл бус, харин институтийн сул байдлаас үүдэлтэй бүтцийн үзэгдэл бөгөөд санал худалдан авалтыг бууруулахын тулд улс төрийн санхүүжилтийн ил тод, хариуцлагатай, үр нөлөөтэй зохицуулалтыг цогцоор нь хэрэгжүүлэх шаардлагатай байна.

[Түлхүүр үг]

Улс төрийн санхүүжилт, ил тод байдал, санал худалдан авалт, сонгуулийн шударга байдал, эрх зүйн зохицуулалт, хяналт ба тайлагналын механизм.

The Anti-Corruption Legal Framework and Certain Issues in The Implementation of Legislation

2026-05-09T14:01:20+08:00

This article examines key challenges within Mongolia’s anti-corruption system, focusing on corruption-related offenses, violations of anti-corruption legislation, and public trust and attitudes toward the anti-corruption framework. The study further links these issues with reforms to Mongolia’s anti-corruption system undertaken with the involvement of international and independent organizations, as well as with the results of the Corruption Perceptions Index, in an effort to identify the factors contributing to the decline in Mongolia’s indicators.

The findings reveal that the majority of individuals implicated in corruption offenses, formally charged during criminal investigations, and ultimately convicted by the courts are executive-level and lower- to mid-level civil servants. By contrast, only a limited number of cases involving high-ranking public officials and politically exposed persons have resulted in judicial convictions. This disparity has undermined citizens’ and the general public’s trust in the fairness and effectiveness of the anti-corruption system. Therefore, rather than merely tightening sentencing policies for corruption offenses, greater emphasis should be placed on ensuring restitution for the damage caused, imposing proportionate penalties based on the extent of the harm, and restricting opportunities for high-ranking public officials and politically influential individuals to evade criminal liability or punishment.

Авлигатай тэмцэх эрх зүйн тогтолцоо, хууль тогтоомжийн хэрэгжилтэд тулгамдаж буй зарим асуудал

[Товч утга]

Энэхүү өгүүлэлд Монгол Улс дахь авлигатай тэмцэх тогтолцоонд тулгамдаж буй авлигын гэмт хэрэгт холбогдсон этгээдүүдийн дүн шинжилгээ, авлигатай тэмцэх хууль тогтоомжид заасан зөрчил, авлигатай тэмцэх тогтолцоонд итгэх олон нийтийн итгэл, хандлагын асуудлыг судалж үзлээ. Олон улсын болон хөндлөнгийн байгууллагын хийсэн Монгол Улс дахь авлигатай тэмцэх тогтолцооны шинэчлэл, авлигын төсөөллийн индексийн үр дүнг дээрх дурдсан асуудлуудтай холбож, Монгол Улсын үзүүлэлт буурч байгаа шалтгааныг эрэлхийлэхийг оролдов. Авлигын гэмт хэрэгт холбогдсон, мөрдөн шалгах ажиллагаанд яллагдагчаар татагдсан, шүүхээр таслагдсан этгээдүүдийн олонх нь гүйцэтгэх, бага, дунд шатны төрийн албан хаагчид байгаа бол төрийн өндөр албан тушаалтан, улс төрд нөлөө бүхий этгээдүүд шүүхээр таслагдсан тохиолдол цөөн байна. Энэ нь иргэд, олон нийтийн авлигатай тэмцэх тогтолцоонд итгэх итгэлийг бууруулж байна. Авлигын гэмт хэргийн ялын бодлогыг чангалахаас илүүтэй учруулсан хохирлыг нөхөн төлүүлэх, хохирлын хэмжээнээс шалтгаалан тохирсон ялыг оногдуулах, төрийн өндөр албан тушаалтан, улс төрд нөлөө бүхий этгээд ял завших боломжийг хязгаарлахад анхаарах нь зүйтэй байна.

[Түлхүүр үг]

Авлигатай тэмцэх тогтолцоо, ашиг сонирхлын зөрчил, Авлигын эсрэг хууль, авлигын гэмт хэрэг, Нийтийн албанд нийтийн болон хувийн ашиг сонирхлыг зохицуулах, ашиг сонирхлын зөрчлөөс урьдчилан сэргийлэх тухай хууль.

The Doctrine of Jus Cogens: Conceptual Foundations for Defining the Crime of Genocide and Issues in Improving Domestic Legal Regulation

2026-05-09T14:17:13+08:00

This article examines the crime of genocide within the framework of jus cogens norms of international law, analyzing its conceptual and legal foundations and assessing how it has been incorporated into Mongolia’s domestic legal system, as well as identifying ways to improve it.

One of the key findings of the study is that the process of codifying genocide as a criminal offense in Mongolia has historically been slow. It was not until 2002 that genocide was first fully recognized as a distinct crime in national criminal legislation. Although the current Criminal Law (2017) largely aligns with international standards regarding the crime of genocide, the study reveals that certain provisions remain ambiguous, particularly those related to mental harm inflicted upon a group and the definition of “forcible transfer.”

Based on its findings, the article proposes policy-level recommendations aimed at bringing Mongolia’s criminal law into closer conformity with international norms, strengthening preventive mechanisms, and clarifying standards of evidence. The study seeks to provide a more precise theoretical and practical understanding of genocide and to contribute to the improvement of the domestic legal framework.

“Jus cogens” хэм хэмжээ: Төрлөөр устгах гэмт хэргийг тодорхойлох онолын ойлголт, дотоодын эрх зүйн зохицуулалтыг боловсронгуй болгох асуудалд

[Товч утга]

Энэ өгүүлэл нь олон улсын эрх зүйн зайлшгүй дагаж мөрдөх jus cogens хэм хэмжээний хүрээнд төрлөөр устгах (геноцид) гэмт хэргийг онолын болон эрх зүйн үүднээс тодорхойлох, манай улсын эрх зүйн тогтолцоонд хэрхэн туссан, түүнийг хэрхэн боловсронгуй болгох талаар судалсан болно.

Монгол Улсад төрлөөр устгах гэмт хэргийг Эрүүгийн хууль тогтоомжид тусгах үйл явц түүхэн хувьд удаашралтай явагдсан бөгөөд зөвхөн 2002 оноос анх удаа бүрэн хэмжээний гэмт хэрэг болгон хуульчилсан нь судалгааны нэг онцлох ажиглалт юм. Өнөөгийн Эрүүгийн хууль (2017 он) төрлөөр устгах гэмт хэргийн олон улсын стандарттай ихэнх талаар нийцэж байгаа боловч бүлгийн сэтгэцэд учруулах хохирол, “албадан зайлуулах” ойлголтын тодорхойлолт зэрэг зарим зохицуулалт тодорхой бус хэвээр байгааг судалгаа дүгнэн харууллаа.

Өгүүллийн үр дүнд Монгол Улсын эрүүгийн эрх зүйг олон улсын хэм хэмжээтэй илүү нийцүүлэх, урьдчилан сэргийлэх механизмыг боловсронгуй болгох, нотлох баримтын стандартыг тодруулах зэрэг бодлогын түвшний зөвлөмжийг дэвшүүлэв. Судалгаа нь Төрлөөр устгах гэмт хэргийн ойлголтыг онол-практикийн үүднээс нарийвчлан тодорхойлж, дотоодын эрх зүйн орчныг сайжруулахад хувь нэмэр оруулна гэдэгт итгэлтэй байна.

[Түлхүүр үг]

Jus cogens; Төрлөөр устгах гэмт хэрэг; Олон улсын эрүүгийн эрх зүй; Dolus specialis; ICTY; ICTR; ICC; Монгол Улсын Эрүүгийн хууль; Урьдчилан сэргийлэх тогтолцоо; Хүний эрхийн хамгаалалт.

Some Theoretical Issues in Inheritance Tax Law

2026-05-10T11:06:04+08:00

A citizen’s guaranteed rights and freedoms include the right to justly acquire, possess, own, and inherit movable and immovable property. Within the scope of fundamental rights, when a citizen transfers to heirs the property they have created, an economic relationship arises between the heir and the testator; therefore it is argued that, within the framework of their basic duties, they should be liable to taxation.

Although inheritance tax is regulated as a type of tax, it is not implemented in practice and has become largely symbolic. Accordingly, this study seeks to examine inheritance tax from the standpoint of economic science and to answer whether an inheritance tax should exist; the research is limited to the theory of inheritance taxation.

Өв залгамжлалын татварын онолын зарим асуудал

[Товч утга]

Иргэний баталгаатай эдлэх эрх, эрх чөлөө нь хөдлөх, үл хөдлөх хөрөнгө шударгаар олж авах, эзэмших, өмчлөх, өв залгамжлуулах эрх юм. Иргэн үндсэн эрхийн хүрээнд өөрийн бий болгосон хөрөнгийг өв залгамжлуулахад өв хүлээн авагч, өв залгамжлуулагч нарын хооронд эдийн засгийн харилцаа бий болж байх тул үндсэн үүргийнхээ хүрээнд татвар төлөх ёстой гэж үздэг байна.

Энэ өв залгамжлалын албан татварыг Монгол Улсын албан татварын нэг төрөлд хамаарахаар зохицуулсан ч практикт хэрэгжихгүй, бэлгэдлийн шинжтэй зохицуулалт болсон байна. Энэхүү албан татварын нэг төрлийг өв залгамжлалын татварын эрх зүйн онолын үүднээс авч үзэхийг зорьсон бөгөөд судалгааны ажлын хүрээ өв залгамжлалын албан татварын эрх зүйн онолоор хязгаарлагдах болно.

[Түлхүүр үг]

Өв залгамжлал, эдийн засаг, өв хүлээн авагч, өвлөгч, үндсэн эрх, гэрээслэл, татвар.

Forms of Advertising Regulation: International Experience

2026-05-10T11:13:06+08:00

In the contemporary era, advertising became an integral part of the economy and business, exerting a significant influence on consumer behavior. Therefore, it is essential that advertising remains truthful and fair, which has led countries to develop various regulatory and oversight mechanisms. This paper examines the regulatory framework governing advertising in Mongolia and comparatively analyzes the practices of selected countries that effectively implement advertising oversight. The evaluation of advertising control is based on key criteria, including compliance with laws and regulations, the effectiveness of monitoring and enforcement mechanisms, transparency, accountability, and adherence to ethical standards. Accordingly, countries such as the United Kingdom, Australia, Estonia as a member of the European Union, and the People’s Republic of China as a representative of Asia were selected for comparative analysis. The findings of the study indicate that, although Mongolia has established a legal framework for advertising regulation, its practical implementation remains insufficient and ineffective. This is primarily due to the fragmentation of responsibilities across multiple institutions, lack of clarity in the allocation of functions, weak inter-agency coordination, and limited human resources. The comparative analysis further reveals that the regulatory models differ across countries. In the United Kingdom, a co-regulatory approach involving both government and industry is applied; in Australia, a predominantly state-led regulatory system is in place; whereas in Estonia and the People’s Republic of China, centralized government control is more prevalent. Therefore, it is necessary to further improve the regulatory framework for advertising in Mongolia and enhance the effectiveness of its implementation.

Зар сурталчилгаанд тавих хяналтын хэлбэрүүд: Гадаад орнуудын туршлага

[Товч утга]

Орчин үед зар сурталчилгаа нь эдийн засаг, бизнесийн салшгүй хэсэг болсон төдийгүй хэрэглэгчийн зан төлөвт хүчтэй нөлөө үзүүлэх болсон. Иймд зар сурталчилгаа нь үнэн зөв, шударга байх шаардлага үүсдэг бөгөөд үүнийг хангах зорилгоор улс орнууд тодорхой хяналтыг хэрэгжүүлж ирсэн.

Энэхүү өгүүлэлд Монгол Улсын зар сурталчилгаанд тавих хяналт болон уг хяналтыг үр нөлөөтэй хэрэгжүүлдэг зарим улс орны туршлагыг харьцуулан судалсан болно. Зар сурталчилгаанд тавих хяналтыг үнэлэхдээ зар сурталчилгаа нь хууль, журамд нийцэж буй эсэх, хяналт болон хэрэгжилтийн механизмын үр нөлөө, ил тод байдал, хариуцлагын тогтолцоо, мөн ёс зүйн хэм хэмжээг баримталж буй байдлыг үндсэн шалгуур үзүүлэлт болгон авч үздэг. Тиймээс зар сурталчилгаанд хяналтыг сайн хэрэгжүүлдэг улсууд болох Их Британи, Австрали болон Европын холбооны улс болох Эстони, Азийн орны төлөөлөл болгож БНХАУ-г харьцуулан судлав.

Судалгааны үр дүнгээс харахад Монгол улсад зар сурталчилгаанд тавих хяналтын эрх зүйн зохицуулалт бий боловч олон байгууллагад хуваарилагдсан чиг үүргийн тодорхойгүй байдал, байгууллага хоорондын уялдаа холбоо сул, хүний нөөцийн хүрэлцээ бага зэрэг шалтгаанаас үүдэн хуулийн хэрэгжилт практикт хангалтгүй, үр нөлөө муу байна. Гадаад орнуудын харьцуулсан судалгаанаас үзэхэд зар сурталчилгаанд тавих хяналтыг Их Британид төрийн болон салбарын хамтарсан зохицуулалт, Австрали улсад төр давамгай, Эстони болон БНХАУ улсуудад төвлөрсөн төрийн хяналтыг хэрэгжүүлдэг байна. Тиймээс Монгол улсын зар сурталчилгаанд тавих хяналтын зохицуулалтыг илүү боловсронгуй болгож, хэрэгжилтийн үр нөлөөг дээшлүүлэх шаардлагатай байна.

[Түлхүүр үг]

Зар сурталчилгаа, хяналт, эрх зүйн зохицуулалт.

Territorial Disputes and Their Settlement Under International Law

2026-05-10T11:17:46+08:00

Territorial disputes are complex phenomena situated at the intersection of international law, historical legacies, power dynamics, and domestic political factors. Their peaceful settlement depends on multidimensional conditions that extend beyond legal regulation alone. This article examines territorial disputes through the interplay between legal doctrine and political practice, explaining the International Court of Justice’s criteria for determining the existence of a dispute and the significance of “positive opposition.” It further analyzes the legal foundations of peaceful settlement mechanisms under the UN Charter and explores how states’ strategic interests and institutional environments shape their choice among these methods. An assessment of state practice from 1945 to 2015 shows that negotiation has been the predominant method, while the likelihood of selecting binding mechanisms declines as disputes become more protracted. Developments since 2015 indicate a growing role for regional mediation and an increasing influence of decisions by international courts and arbitral tribunals on dispute dynamics, even as many disputes persist under conditions of political status quo. The findings demonstrate that although the peaceful settlement of territorial disputes remains a core requirement of international law, its practical effectiveness is deeply conditioned by strategic calculations, institutional constraints, and regional dynamics.

Нутаг дэвсгэрийн маргаан, түүнийг олон улсын эрх зүйн дагуу шийдвэрлэх нь

[Товч утга]

Нутаг дэвсгэрийн маргаан нь олон улсын эрх зүй, түүхэн өв, хүчний харьцаа, дотоод улс төрийн хүчин зүйлсийн уулзварт оршдог нарийн төвөгтэй үзэгдэл бөгөөд түүнийг энхийн аргаар шийдвэрлэх үйл явц нь эрх зүйн зохицуулалтаас давсан олон янзын нөхцөл байдлаас хамаардаг. Энэ өгүүлэлд эхлээд нутаг дэвсгэрийн маргааныг эрх зүйн болон улс төрийн практикийн огтлолцолд шинжилж, маргаан оршин буй эсэхийг тогтоох Олон улсын шүүхийн шалгуур болон “позитив эсэргүүцэл” гэх ойлголтын ач холбогдлыг тайлбарласан. Цаашлаад НҮБ-ын Дүрмийн дагуу энхийн аргаар шийдвэрлэх механизмын эрх зүйн үндэс, энхийн аргуудын хэрэглээ нь улсуудын стратегийн сонирхол, институтийн орчинтой хэрхэн уялддагийг тодорхойлохыг эрмэлзэв. 1945–2015 оны практикийг шинжлэхэд хэлэлцээ давамгайлж, маргаан удаан үргэлжлэх тусам заавал биелэгдэх механизмыг сонгох магадлал буурч буй хандлага ажиглагдсан. Харин 2015 оноос хойших үйл явцад бүс нутгийн зуучлалын ач холбогдол нэмэгдэж, олон улсын шүүх, арбитрын шийдвэр маргааны динамикт бодит нөлөө үзүүлж буй ч олон маргаан улс төрийн статусквотоо хадгалсан хэвээр байна. Судалгааны үр дүн нь нутаг дэвсгэрийн маргааныг энхийн аргаар шийдвэрлэх нь олон улсын эрх зүйн зайлшгүй шаардлага боловч түүний үр нөлөө стратегийн тооцоолол, институтийн нөлөө, бүс нутгийн динамиктай салшгүй уялдаатай хэвээр байгааг харуулна.

[Түлхүүр үг]

Нутаг дэвсгэрийн маргаан, позитив эсэргүүцэл, НҮБ-ын дүрэм, маргааныг энхийн аргаар шийдвэрлэх, олон улсын шүүх ба арбитр.

Legal Environment for Foreign Investment in Mongolia - Institutional Issues

2026-05-10T11:37:41+08:00

Although the Mongolian Constitution clearly specifies economic functions, the lack of a legal environment for investment can be seen from the quality of institutions. This is because the key indicator of the effectiveness of a country’s governance is the institutional quality. Institutional quality is measured by six indicators: Voice and Accountability, Political Stability, Government Effectiveness, Regulatory Quality, Control of Corruption, and Rule of Law. International research has shown that, among the above indicators quality of institution, rule of law and corruption control are more important in attracting foreign investment in developing countries than in developed countries.

Therefore, this study examined the impact of rule of law and corruption control, which are indicators of the quality of institution, on the legal environment for attracting foreign direct investment in Mongolia, within the framework of legislation, quantitative research, and new institutional and constitutional economics theories.

The legal framework for foreign direct investment in Mongolia is not well developed, and institutional roles for protecting investors’ rights and legitimate interests are overlapping from the highest to the lowest levels of government. This study finds that legal uncertainty increases transaction costs and negatively impacts institutional quality by weakening corruption control and rule of law.

Монгол Улсын гадаадын шууд хөрөнгө оруулалтын эрх зүйн орчин - Институцийн тулгамдаж буй асуудал

[Товч утга]

Монгол Улсын Үндсэн хуульд эдийн засгийн чиг үүргийг тодорхой заасан атал хөрөнгө оруулалтын эрх зүйн орчин бүрдэж чадахгүй явж ирснийг институцийн чанараас харж болно. Учир нь улс орны засаглалын үр нөлөөг хэмжигч гол үзүүлэлт бол тухайн улсын институцийн чанар юм. Институцийн чанарыг олон нийтийн оролцоо, хариуцлага (Voice and Accountability), улс төрийн тогтвортой байдал (Political Stability), засгийн газрын үр нөлөө (Government Effectiveness), зохицуулалтын чанар (Regulatory Quality), авлигын хяналт (Control of Corruption), хууль хэрэгжилт (Rule of Law) гэсэн зургаан үзүүлэлтээр хэмжиж байна. Хөгжиж буй улсад гадаадын хөрөнгө оруулалтыг татахад институцийн чанарыг хэмжих дээрх үзүүлэлтээс хууль хэрэгжилт, авлигын хяналт нь хөгжингүй улс орнуудаас илүү ач холбогдолтой болохыг олон улсын судалгаа нотолдог.

Иймд энэ судалгаагаар Монгол Улсад гадаадын шууд хөрөнгө оруулалтыг татах эрх зүйн орчинд институцийн чанарыг хэмжигч хууль хэрэгжилт, авлигын хяналт хэрхэн нөлөөлж ирснийг хууль тогтоомж, тоон судалгаа, шинэ институцийн болон үндсэн хуулийн эдийн засгийн онолын хүрээнд авч үзсэн.

Монгол Улсад гадаадын шууд хөрөнгө оруулалтын эрх зүйн орчин төлөвшөөгүй ба хөрөнгө оруулагчийн эрх, хууль ёсны ашиг сонирхлыг хамгаалах институцийн чиг үүргийн давхардал төрийн захиргааны дээд байгууллагаас доод түвшин хүртэл үргэлжилж байна. Хууль, тогтоомжийн тодорхойгүй байдал нь хэлцлийн зардлыг өсгөх бөгөөд авлигын хяналт, хууль хэрэгжилтийг сулруулж институцийн чанарт сөргөөр нөлөөлөхөөр байгааг энэ судалгаагаар тогтоолоо.

[Түлхүүр үг]

Үндсэн хуулийн эдийн засаг, институцийн чанар, хууль хэрэгжилт, авлигын хяналт, хэлцлийн зардал.

Interest and Law

2026-05-10T11:50:35+08:00

German researcher Jering is credited with first criticizing the method of jurisprudence of concepts and laying the foundation for modern jurisprudence of interests. Based on the theory he developed, researcher Heck developed the jurisprudence of interests, and jurisprudence of interests is widely used in countries with a continental legal system today.

The article presents the case of whether and how the jurisprudence of interests is reflected in the Civil Code of Mongolia and other relevant laws using specific regulatory examples. This is an attempt to prove once again that the right method for applying the relevant provisions is the need to use the law of interest. To this end, the article briefly introduces Jering’s concept and Heck’s concept and researcher summarizes examples of protecting interests.

Ашиг сонирхол ба эрх зүй

[Товч утга]

ХБНГУ-ын судлаач Йеринг анх ойлголтын хууль зүйг шүүмжлэн, орчин үеийн ашиг сонирхлын хууль зүйн суурийг тавьсан ач гавьяатай билээ. Түүний хөгжүүлсэн номлол дээр суурилан Хек судлаач ашиг сонирхлын хууль зүйг хөгжүүлсэн бөгөөд орчин үед эх газрын эрх зүйн тогтолцоотой улс орнуудад ашиг сонирхлын хууль зүй өргөн хэрэглэгдэж буй юм.

Монгол Улсын Иргэний хуульд болон бусад холбогдох хуулиудад ашиг сонирхлын хууль зүйн аргачлалын тусгасан эсэх, хэрхэн тусгасныг тодорхой зохицуулалтын жишээн дээр өгүүллийн хүрээнд толилуулсан болно. Энэ нь холбогдох заалтуудыг авч хэрэглэхэд зөв аргачлал болох ашиг сонирхлын хууль зүйг хэрэглэх шаардлагатайг дахин нотлохыг оролдсон явдал юм. Үүний тулд өгүүллийн хүрээнд Йерингийн үзэл баримтлал, Хекийн концепцийг товч танилцуулсны үндсэн дээр ашиг сонирхлыг хамгаалсан жишээнүүдийг дүгнэсэн болно.

[Түлхүүр үг]

Ашиг сонирхол, Ойлголтын хууль зүй, Ашиг сонирхлын хууль зүй.

Memorandum of Understanding and its Legal Features

2026-05-10T11:53:43+08:00

In contract law, it is common for parties to sign preliminary documents such as memorandums of understanding, letters of intent, and protocols to express their intention to cooperate and negotiate before concluding a contract and to confirm their mutual understanding. These documents are, in principle, documents that are executed during the preparatory stage of the contract, but depending on their content and conditions, they can create binding obligations and create legal consequences. This article examines the concept and legal characteristics of memorandums of understanding based on the Civil Code of Mongolia, the UNIDROIT Principles of International Commercial Contracts, the regulations of the continental and Anglo-American legal systems, and court and arbitration practice. The Civil Code of Mongolia does not specifically regulate this type of document, but its legal consequences are determined by regulations related to the theory and method of contract interpretation, the principle of good faith, and the principles of responsibility of the parties during the preparatory stage of the contract.

Харилцан ойлголцлын санамж бичиг, түүний эрх зүйн онцлог

[Товч утга]

Гэрээний эрх зүйд талууд гэрээ байгуулахын өмнө хамтран ажиллах, хэлцэл хийх талаарх хүсэл зоригоо илэрхийлсэн, харилцан ойлголцолоо баталгаажуулах зорилгоор харилцан ойлголцлын санамж бичиг, эрмэлзлийн захидал, протокол зэрэг урьдчилсан баримт бичиг үйлдэх нь түгээмэл. Эдгээр баримт бичиг зарчмын хувьд гэрээний бэлтгэл үе шатанд үйлдэгддэг баримт бичиг боловч тэдгээрийн агуулга, нөхцөл зэргээс хамаарч заавал биелүүлэх үүрэг үүсгэсэн, эрх зүйн үр дагавар бий болгох боломжтой юм. Энэхүү өгүүлэлд харилцан ойлголцын санамж бичгийн тухай ойлголт, эрх зүйн шинжийг Монгол Улсын Иргэний хууль, УНИДРУА- гийн Олон улсын арилжааны гэрээний зарчмууд, эх газрын болон англи-америкийн эрх зүйн системийн зохицуулалт, шүүх, арбитрын практикт тулгуурлан судлан үзлээ. Монгол Улсын Иргэний хуулиар энэ төрлийн баримт бичгийг тусгайлан зохицуулаагүй боловч гэрээ тайлбарлах онол, арга, сайн санааны зарчим, гэрээний бэлтгэл ажлын үе шатан дахь талуудын үүрэг хариуцлагын зарчимтай холбоотой зохицуулалтаар эрх зүйн үр дагаварыг тодорхойлж байна.

[Түлхүүр үг]

Гэрээний эрх зүй, харилцан ойлголцолын санамж бичиг, хамтын ажиллагаа, гэрээний бэлтгэл үе шат, эрмэлзлийн захидал, сайн санааны зарчим (good faith), culpa in contrahendo

Improving the Legal Framework for Personal Data Protection: Issues in The Regulation of Health Data

2026-05-10T11:57:31+08:00

As the use of products and services based on information and communication technologies continues to grow, the importance of legal regulations for the protection of personal data has increased. In Mongolia, the legal framework for protecting personal and sensitive data was established with the adoption of the Package Law on Digital Development and the Law on Personal Data Protection in 2021. However, with the growing use of artificial intelligence–based technologies and information systems in the healthcare sector, the regulation concerning the protection and transfer of patients’ and clients’ health data remains unclear. Within this context, this article analyzes key regulatory challenges related to the collection, processing, use, and protection of health data and identifies the need to improve the relevant legislation, presenting corresponding conclusions.

Хүний хувийн мэдээллийг хамгаалах зохицуулалтыг
боловсронгуй болгох шаардлага
(Эрүүл мэндийн мэдээллийн хүрээнд)

[Товч утга]

Мэдээлэл, харилцаа холбооны технологид суурилсан бүтээгдэхүүн, үйлчилгээний хэрэглээ нэмэгдэхийн хэрээр цахим орчинд хувь хүний аюулгүй байдлыг хангах зорилгоор хүний хувийн мэдээллийг хамгаалах эрх зүйн зохицуулалтын ач холбогдол нэмэгдэж байна. Монгол Улсад 2021 онд Цахим хөгжлийн багц хуулиуд батлагдаж, Хүний хувийн мэдээлэл хамгаалах тухай хуулиар хүний хувийн болон эмзэг мэдээллийг хамгаалахтай холбоотой харилцааг зохицуулсан. Гэвч эдгээр зохицуулалтууд нь эрүүл мэндийн салбарт хиймэл оюун болон шинэ төрлийн бусад технологид суурилсан эрүүл мэндийн үйлчилгээ, эрүүл мэндийн технологи, мэдээллийн системийн хэрэглээ нэмэгдэхийн хэрээр үйлчлүүлэгч, өвчтөн, хэрэглэгчдийн эрүүл мэндийн мэдээллийг хамгаалах, бусдад дамжуулахтай холбоотой харилцааг зохицуулахад хангалтгүй байна. Цаашлаад зохицуулалтын хэрэгжилтийн тодорхой бус байдал нь эрүүл мэндийн мэдээллийг зүй бусаар ашиглаж буй эсэх, эрүүл мэндийн байгууллага хооронд мэдээлэл дамжуулахад хяналт тавьж буй эсэх, эрүүл мэндийн мэдээллийн засаглалд суурилж эрүүл мэндийг дэмжих, хамгаалах үйл ажиллагаа сайжирч буй эсэх асуудлууд хөндөгдөж байна. Тиймээс энэ өгүүллийн хүрээнд эрүүл мэндийн мэдээллийг цуглуулах, боловсруулах, ашиглах, хамгаалахтай холбоотой зохицуулалтын тулгамдсан асуудлуудад дүн шинжилгээ хийх замаар хууль тогтоомжийг боловсронгуй болгох шаардлагыг тодорхойлж, холбогдох дүгнэлтийг гаргахыг зорилоо.

[Түлхүүр үг]

Эрүүл мэндийн мэдээлэл, хувийн халдашгүй байдал, кибер аюулгүй байдал, хандах эрх, хувийн мэдээллийн хамгаалалт.

Joint Child Custody: International Practices and Challenges in Mongolia

2026-05-10T12:05:45+08:00

This article examines the legal regulation of child custody following divorce in Mongolia, compared with international practices and principles. The study explores the theoretical foundations of sole and joint custody, the principle of the best interests of the child, and global trends in family law. In Mongolia, custody is predominantly granted to one parent, often the mother, which may limit the balance of parental rights and responsibilities and restrict the child’s right to maintain relationships with both parents. International experience suggests that joint custody can better safeguard children’s rights, highlighting the need to refine Mongolia’s legal framework. The study identifies the advantages and disadvantages of joint custody and proposes recommendations for introducing joint custody arrangements into Mongolian law.

Хүүхдийн хамтын асрамж: Олон улсын туршлага ба монгол улс дахь тулгамдсан асуудал

[Товч утга]

Энэхүү өгүүлэл нь гэрлэлт цуцлагдсаны дараах хүүхдийн асрамжийн эрх зүйн зохицуулалтыг олон улсын туршлага болон Монгол Улсын хууль тогтоомжийн хүрээнд харьцуулан шинжилсэн болно. Өгүүлэлд ганцаарчилсан болон хамтын асрамжийн хэлбэрүүд, хүүхдийн дээд ашиг сонирхлыг хангах зарчим, олон улсын чиг хандлагыг авч үзэв. Монгол Улсад хүүхдийг эцэг, эхийн хэн нэгний асрамжид, ялангуяа эхийн асрамжид үлдээх шүүхийн шийдвэр зонхилж байгаа нь эцэг, эхийн эрх, үүргийн тэнцвэрт байдал болон хүүхдийн эцэг, эхтэйгээ харилцах эрхийг хязгаарлах эрсдэлтэйг судалгааны үр дүн харуулж байна. Олон улсын туршлагаас харахад хамтын асрамжийг хүлээн зөвшөөрснөөр хүүхдийн эрхийг илүү үр дүнтэй хамгаалах боломжтой бөгөөд Монгол Улсын эрх зүйн зохицуулалтыг боловсронгуй болгох шаардлагатайг дүгнэсэн. Улмаар Монгол Улсад хамтын асрамжийн зохицуулалтыг нэвтрүүлэх боломжийн талаар санал, зөвлөмж гаргав.

[Түлхүүр үг]

Хүүхдийн асрамж, ганцаарчилсан асрамж, хамтын асрамж, гэр бүлийн эрх зүй, хүүхдийн дээд ашиг сонирхол, эцэг, эхийн эрх, үүргээ хамтран хэрэгжүүлэх.

Legal Development of the State Ownership in China

2026-05-10T12:09:34+08:00

Since the adoption of China’s reform and opening-up policy at the Third Plenary Session of the 11th CPC Central Committee in 1978, the Chinese economy has gradually shifted from a centrally planned system to a socialist market economy. Within this transformation, the reform of state-owned enterprises (SOEs) has served as a core pillar of economic modernization and legal restructuring. This paper examines the legal development of state ownership in China through a historical and institutional lens, focusing on the progressive separation of government and enterprise functions (政企分开), corporatization reforms, and the establishment of a state asset governance framework. The paper traces early administrative reforms in the 1980s—such as profit retention, contract responsibility, and the factory director responsibility system—which reduced direct bureaucratic control over enterprise operations. It then highlights the emergence of a formal legal foundation for SOEs, particularly through the 1988 Industrial Enterprises Law, followed by the decisive shift to corporatization after the 1993 CCP Decision on establishing a socialist market economy. The Company Law (1993) and Securities Law (1998) enabled the creation of modern enterprise structures and capital markets, facilitating SOE restructuring into limited liability companies and joint stock companies. The late-1990s consolidation period, accompanied by bankruptcy mechanisms and restructuring policies, further advanced market-based discipline. The establishment of the State-owned Assets Supervision and Administration Commission (SASAC) in 2003 and the adoption of the Enterprise State-owned Assets Law (2008) marked the institutionalization of state ownership management through investor-style governance. In the Xi Jinping era, reforms increasingly emphasize mixed ownership, performance accountability, compliance systems, and strategic sector leadership, while reinforcing Party leadership in corporate governance through mechanisms such as 双向进入, 交叉任职. The paper concludes that China’s legal development of state ownership reflects a dual trajectory: market-oriented corporate reform combined with enduring state control and Party governance, shaping a distinctive model of state capitalism under law.