Mongolian Journal of Population

Сэтгүүлийн өмнөх үг

Редакцийн зөвлөл — 2026-05-13

Сэтгүүлийн өмнөх үг

Агуулга

Сэтгүүлийн редакцийн зөвлөл — 2026-05-13

Сэтгүүлийн агуулга

МОНГОЛ УЛСЫН ХОТ ТӨЛӨВЛӨЛТИЙН БОДЛОГОД ХҮН АМЫН ХЭТИЙН ТООЦООГ АШИГЛАХ АРГА ЗҮЙН АСУУДАЛ

Мэндбаярын Бүжинлхам — 2026-05-13

Хураангуй
Хүн амын хэтийн тооцоолол нь хөгжлийн бодлого төлөвлөлт, нөөцийн хуваарилалтыг оновчтой хэрэгжүүлэхэд тулгуур мэдээлэл болдог. Энэхүү судалгааны зорилго нь хүн амын хэтийн тооцооны үнэн зөв байдалд хэтийн тооцооны хамрах хугацаа болон сонгосон арга, загварууд хэрхэн нөлөөлж буйг тодорхойлох явдал байв. Судалгаанд 1990–2014 оны хооронд аймаг, сумын төвийн суурин газруудыг хамран хийгдсэн, хот төлөвлөлтийн баримт бичгүүдэд байгаа хэтийн тооцоог гол мэдээлэл болгон, тэдгээрийн үнэн зөв байдлыг MAPE, MALPE, детерминацын коэффициент тооцох аргуудаар үнэлсэн. Шинжилгээний үр дүнд тооцооны хугацаа уртсах тусам алдааны түвшин нэмэгддэг хандлага илэрсэн. Аймгийн төвүүдийн богино хугацааны тооцоонд математикийн загвараар хийсэн тооцоо хамгийн бага алдаатай байсан бол сумын төвүүдийн урт хугацааны тооцоонд харьцааны арга, богино хугацааны тооцоонд геометр өсөлтийн загвар илүү оновчтой байв. Хүн амын тоо, өөрчлөлт нь төрөлт, нас баралт, шилжих хөдөлгөөнөөс шууд хамаардаг тул цаашид бодлогын баримт бичигт ашиглах хүн амын хэтийн тооцооны үнэн зөв байдлыг хангахдаа бүрэлдэхүүний аргаар, хэд хэдэн хувилбараар боловсруулах нь зүйтэй.

Abstract
Population projections serve as a critical foundation for effective development policy, planning, and resource allocation. This study investigates how methodological choices, models and the length of the projection affect the accuracy of population projection. Projections in urban planning documents at the aimag and soum center levels for the period of 1990–2014 serve as a primary data source. Their accuracy is evaluated by the methods of estimating Mean Absolute Percentage Error (MAPE), Mean Algebraic Percentage Error (MALPE), and determination coefficient. The results reveal that forecast accuracy declines as the projection interval lengthens. For aimag centers, short-term projections generated through mathematical models exhibited the lowest error rates. In contrast, for soum centers, long-term projections used ratio methods and short-term projections used geometric model were found to be the most accurate. Since population dynamics are influenced directly by fertility, mortality, and migration patterns, the study recommends employing the cohort-component method in future by several scenarios to improve the reliability of population projections for policy and planning purposes.

ХӨДӨЛМӨРИЙН ЗАХ ЗЭЭЛИЙН ТААМАГЛАЛ БОЛОВСРУУЛАХ АРГА ЗҮЙН АСУУДАЛ

Цэрэннадмидын Амартүвшин — 2026-05-13

Хураангуй
Хөдөлмөрийн зах зээлийн эрэлт, нийлүүлэлтийн ирээдүйн таамаглал боловсруулах нь хөдөлмөрийн зах зээлийн бодлого төлөвлөлтөд зайлшгүй шаардлагатай байдаг. Энэхүү судалгаа нь Монгол Улсад өмнө хийгдсэн богино, дунд хугацааны хөдөлмөрийн эрэлт, нийлүүлэлтийн хэтийн төлөвийн тооцоог бодит үр дүнтэй харьцуулан судалж, цаашид анхаарах зөвлөмжийг тодорхойлох зорилготой. Олон улсын туршлагаас харахад, хөдөлмөрийн зах зээлийн таамаглалын загвар боловсруулж буй улс орнуудын дийлэнх нь хүн ам зүйн динамик, технологийн хөгжил, боловсролын системийн өөрчлөлтийг харгалзан үздэг байна. Монгол Улсад хийгдсэн хөдөлмөрийн зах зээлийн эрэлт, нийлүүлэлтийн таамаглалын үр дүн бодит байдлаас зарим тохиолдолд зөрүүтэй гарсан нь тооцооллын аргачлал, анхдагч өгөгдлийн чанар, макро эдийн засгийн урт хугацааны чиг хандлагын үнэлгээ дутмаг байгаатай холбоотой байж болзошгүй. Монгол Улсад хөдөлмөрийн зах зээлийн таамаглалыг цаашид боловсронгуй болгохын тулд олон улсын арга зүй, туршлагаас суралцах, улмаар улс орны онцлог эдийн засгийн бүтэц, хүн ам зүйн нөхцөл байдалтай нийцүүлэх шаардлагатай байна.

Abstract
Accurate labor market demand and supply forecasts are crucial for labor market policy planning. This study evaluates past short and medium-term labor market demand and supply forecasts in Mongolia by comparing projected outcomes with actual developments, with the aim of identifying methodological lessons and considerations for future forecasting. International experience demonstrates that most countries developing labor market forecasting models take into account demographic dynamics, technological developments, and transformations in education systems. In Mongolia, discrepancies between forecasted and actual labor market supply and demand appear to stem from methodological limitations, the quality of primary data, and insufficient consideration of long-term macroeconomic trends. To enhance the reliability of labor market forecasts it is recommended that Mongolia draw on international forecasting practices while adapting models to the country’s specific economic structure, demographic conditions, and institutional context.

УЛААНБААТАР ХОТЫН АГААР БОХИРДУУЛАГЧ ЗАРИМ БОДИСЫН НЯЛХАС, ХҮҮХДИЙН ЭНДЭГДЭЛД ҮЗҮҮЛЖ БУЙ НӨЛӨӨ

Батбаярын Лхагважаргал — 2026-05-13

Хураангуй
Улаанбаатар хотын агаарын бохирдол нь хүн амын эрүүл мэндэд сөргөөр нөлөөлж буй тулгамдсан асуудал байсаар байна. Энэхүү судалгаанд Улаанбаатар хотын агаар дахь гол бохирдуулагчдын түвшин, түүний нялхас, хүүхдийн эндэгдэлд үзүүлж буй нөлөөг судлах зорилго дэвшүүлсэн. Судалгаанд 2015-аас 2023 он хооронд Улаанбаатар хотын төвийн зургаан дүүрэгт сарын давтамжтайгаар бүртгэгдсэн агаар бохирдуулагч зарим бодисын хэмжээ болон нялхас, хүүхдийн эндэгдлийн хэмжээний талаарх хоёрдогч өгөгдөл (n=648) ашиглаж, нэг болон олон хүчин зүйлийн шугаман регрессийн шинжилгээ хийсэн. Үр дүнгээс харахад нүүрс шатаалтын хаягдал, гэр хорооллын нүүрсний хэрэглээ, механик өгөршлөөс үүсэх том ширхэгт тоосонцор (PM10, автомашин, үйлдвэрүүдээс ялгарах жижиг ширхэгт тоосонцор (PM2.5), хүхэрлэг хий (SO2) зэрэг нь нялхас, хүүхдийн эндэгдэлд нөлөөлж байв. Харин азотын давхар исэл (NO2) нялхас, хүүхдийн эндэгдэлд статистикийн хувьд ач холбогдолтой нөлөө үзүүлээгүй байна.

Abstract

Air pollution in Ulaanbaatar city remains a pressing public health concern, with particularly severe implications for vulnerable populations. This study examines the relationship between key air pollutants and infant and child mortality in Ulaanbaatar. The secondary data (n=648), collected monthly between 2015 and 2023 across six central districts, were analyzed using univariate and multivariate linear regression models. The results indicate that emissions (PM10) from coal combustion, the use of coal in ger areas, coarse particulate matter resulting from mechanical abrasion, fine particulate matter (PM2.5) from automobiles and factories, and sulfur dioxide (SO2) exert significant effects on infant and child mortality. Conversely, nitrogen dioxide (NO2) was found to have no statistically significant impact on infant and child mortality.

ХӨЛӨНБУЙР БҮСИЙН ХҮН АМЫН ХӨГЖЛИЙН ҮНЭЛГЭЭ

Фен Хува — 2026-05-13

Хураангуй:
Судалгааны гол зорилго нь Өвөр Монголын өөртөө засах орон (ӨМӨЗО)-ы Хөлөнбуйр бүс, түүний харьяа засаг захиргааны нэгжүүдийн хүн амын хөгжлийн түвшнийг олон хэмжээсээр үнэлж, тэдгээр нь нийгэм, эдийн засгийн хөгжилдөө хэр ээлтэй байгаа талаар дүгнэлт өгөх явдал юм. Үнэлгээг хүн амын хөгжлийн гурван дэд хэмжээс (тоо, өсөлт; амьдралын чанар; бүтэц)-т багтах 20 үзүүлэлтээр “хүн амын хөгжлийн нэгдсэн индекс үүсгэх” аргаар, БНХАУ-ын 2020 оны үндэсний хүн амын тооллогын мэдээлэл ашиглан гүйцэтгэсэн. Судалгааны дүнгээс үзэхэд хүн амын хөгжлийн ерөнхий түвшин Хөлөнбуйр дотроо засаг захиргааны нэгжүүдээр ялгаатай (Хайлаар, Манжуур, Шинэ баруун Барга хошуунд “өндөр”, Эвэнх, Хуучин Барга хошуунд “дундаас дээгүүр”, Шинэ зүүн Барга хошуу, Эргүнэ, Арын хошуу, Морин даваа, Жалан-Айлд “дунд”, Жалайнуурт “бага”, Орчон, Ягши, Гэгээнголд “маш бага”) байв. Иймд Хөлөнбуйр бүсийн нийгэм, эдийн засгийн цаашдын хөгжлийг дэмжихэд шаардлагатай хүн амын хөгжлийг бүрдүүлэхийн тулд дээрх орон нутгууд одоогоор хүн амын өөр өөр асуудалд анхаарал хандуулж, ялгаатай арга хэмжээнүүд хэрэгжүүлэх шаардлагатай.

Abstract
The study assesses the level of population developments in the Hulunbuir region of the Inner Mongolia Autonomous Region (IMAR) and its administrative units across multiple dimensions, with the aim of evaluating their implications for social and economic development. A composite index of population development was constructed using 20 indicators grouped into three sub-dimensions: population size and growth, quality of life, and structure. Data were drawn from the 2020 National Population Census of the People’s Republic of China. The findings reveal significant variation in population development across Hulunbuir’s administrative units: ‘high’ levels in Hailar, Manzhouli, and New Barga West County; ‘above average’ in Ewenki and Prairie Chenbarhu Banner; ‘average’ in New Barga East County, Ergun, Arong, Morin Dawa, and Zhalantun; ‘low’ in Jalainur; and ‘very low’ in Oroqin, Yakeshi and Genhe. Therefore, to promote the future social and economic development of the Hulunbuir region, it is necessary for the aforementioned localities to currently focus on different population challenges and implement diverse measures.

A STUDY OF BEHAVIORAL CLUSTERING IN THE DIETARY PATTERNS OF MONGOLIAN ADOLESCENTS AND YOUTH

Baatar Naranchimeg — 2026-05-13

Abstract
This study aimed to identify distinct dietary behavior patterns and estimate a composite Nutrition Index among Mongolian adolescents and young adults aged 15–24 years. Using data from the 2024 Adolescent and Youth Health Behavior Survey, Principal Component Analysis (PCA) and K-means clustering revealed three distinct groups: Emotional Regulators demonstrating strong emotional and social eating control but low breakfast frequency and limited engagement with nutrition labels (lowest Nutrition Index); Information Seekers actively consulting food labels and making informed dietary choices, while exhibiting moderate emotional regulation and routine adherence (mid-range scores); and Routine Builders maintaining consistent meal patterns and taste-driven food choices, achieving the highest nutrition scores and suggesting the importance of regular meal routines for healthier dietary behaviors. Statistically significant differences were found between clusters (F = 228.1, p < 0.001, η² = 0.595), with gender differences observed, whereas age and location showed no significant variation.

Хураангуй
Энэхүү судалгааны зорилго нь Монголын 15–24 насны өсвөр үе, залуусын хооллолтын хэв маягийг тодорхойлж, нийлмэл Хооллолтын Индекс тооцоход оршино. Өсвөр үе, залуусын эрүүл мэндийн зан төлвийн 2024 оны судалгааны өгөгдлийг ашиглан Гол бүрэлдэхүүн хэсгийн шинжилгээ (PCA), K-means бүлэглэлийн аргаар дараах гурван бүлэг байгааг илрүүлсэн: Сэтгэл хөдлөлөө хянагчид (Сэтгэл хөдлөл, нийгмийн нөлөөнөөс шалтгаалсан идэх зан үйлийг хянах чадвар сайн боловч өглөөний цай тогтмол бус уудаг, хоолны шошго бага уншдаг, хамгийн бага Индекстэй), Мэдээлэлд тулгуурлагчид (хоолны шошгыг идэвхтэй уншиж, мэдээлэлд тулгуурласан сонголт хийдэг ч хооллолтын дэглэм, сэтгэл хөдлөлийн хяналт дунд зэрэг, дундаж Индекстэй), Хооллолтын дэглэм баримтлагчид (өглөөний цайг тогтмол уудаг, голчлон амтанд суурилсан сонголт хийдэг бөгөөд хамгийн өндөр Индекстэй буюу эрүүл хооллолтод тогтмол хооллох дэглэм чухал болохыг харуулсан бүлэг). Бүлгүүдийн ялгаа статистикийн хувьд ач холбогдолтой байсан (F = 228.1, p < 0.001, η² = 0.595), мөн хүйсийн хувьд ялгаа ажиглагдсан бол нас, оршин суугаа байршлаас хамаарах ялгаа гараагүй болно.